Цахиурын хөндийн нууцлаг тэрбумтан-Питер Тиль

Дэлхийн хамгийн баян хүмүүсийн тухай ярихад Илон Маск, Жефф Безос, Марк Зукерберг, Билл Гейтсийн нэр хамгийн түрүүнд дурдагддаг. Тэдний бүтээсэн компани, хуримтлуулсан хөрөнгө, хувийн амьдрал, хэлсэн үг бүр дэлхийн хэвлэл мэдээллийн анхаарлын төвд байдаг. Харин эдгээр эрхэмтэй нэг цаг үед бизнесийн гараагаа эхэлж, технологийн ертөнцөд асар их нөлөөтэй болсон ч олон нийтэд харьцангуй бага танигдсан нэгэн бол Питер Тиль юм.
Тэр бол PayPal-ийг үүсгэн байгуулагчдын нэг, “Facebook”-ийн анхны томоохон хөрөнгө оруулагч, “Palantir Technologies” компанийн хамтран үүсгэн байгуулагч, технологийн салбарын хөрөнгө оруулагч төдийгүй Америкийн улс төрийн хүрээнд нөлөө бүхий бизнесмэн билээ.
Питер Тилийн амьдралыг зөвхөн мөнгө, бизнесийн амжилтаар хэмжихэд учир дутагдалтай. Түүний намтарт цагаач хүүхдийн түүх, шатрын тэмцээн, философийн маргаан, Цахиурын хөндийн өрсөлдөөн, олон тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт, хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай шүүхийн маргаан, Америкийн улс төрийн тэмцэл хүртэл багтдаг.
Тэрбээр бусдын бүтээсэн ирээдүйд хөрөнгө оруулахаас гадна ирээдүй ямар байх ёстой талаар өөрийн гэсэн үзэл баримтлалтай хүн юм. Тиймээс түүнийг ойлгохын тулд PayPal, Facebook, Palantir зэрэг компанийн түүхийг төдийгүй мөнгө, технологи, эрх мэдэл хоорондоо хэрхэн холбогддогийг авч үзэх шаардлагатай.

Питер Андреас Тиль 1967 оны аравдугаар сарын 11-нд Баруун Германы Франкфурт хотод төржээ. Түүний эцэг Клаус Тиль химийн инженер, эх Сюзанна нь гэр бүлийнхээ амьдралыг авч явдаг байв. Питер бага насандаа эцэг эхийн хамт АНУ-д цагаачилж, улмаар Өмнөд Африк, өнөөгийн Намибийн нутагт хэсэг хугацаанд амьдарсны дараа Калифорнид суурьшсан байна. Ийнхүү нэг улсаас нөгөөд шилжин амьдарсан хүүхэд хожим Америкийн технологийн ертөнцөд нэр нөлөөтэй бизнесмэн болжээ. 
Түүний бага насны хамгийн сонирхолтой зүйлсийн нэг нь шатар байв. Тиль өсвөр насандаа шатрын өндөр түвшний тоглогч болж, АНУ-ын залуу шатарчдын дунд амжилт гаргажээ. Шатар бол өрсөлдөгчийнхөө дараагийн нүүдлийг урьдчилан тооцоолж, өөрийн боломжийг хэд хэдэн хувилбараар үнэлдэг тоглоом. Түүний хожмын хөрөнгө оруулалтын шийдвэрүүдийг ажиглахад ийм стратегийн сэтгэлгээ тодорхой хэмжээгээр харагддаг.
Гэхдээ Тиль зөвхөн тоо бодож, мөнгө олохыг хүсдэг хүүхэд байсангүй. Тэрбээр уран зөгнөлт зохиол, философи, улс төрийн үзэл санааг сонирхдог байв. Ялангуяа Ж.Р.Р.Толкины бүтээлүүд түүний сонирхлыг татжээ. Хожим байгуулсан Palantir компанийн нэр хүртэл Толкины зохиолд гардаг алсыг харах чадвартай шидэт чулуунаас үүдэлтэй юм.

1980-аад онд Тиль АНУ-ын нэр хүндтэй Стэнфордын их сургуульд элсэн оржээ. Тэрбээр инженер, компьютерын шинжлэх ухаан бус, философийг сонгосон нь сонирхолтой. 1989 онд философийн бакалавр, 1992 онд Стэнфордын хуулийн сургуулийн мэргэжлийн докторын зэрэг хамгаалсан байна.
Стэнфордод суралцаж байхдаа тэрбээр Францын философич, антропологич Рене Жирарын үзэл санаатай танилцсан нь түүний ертөнцийг үзэх үзэлд хүчтэй нөлөөлжээ. Жирар хүмүүсийн хүсэл сонирхол дан ганц өөрөөс нь төрдөггүй, харин бусдын хүсэж буй зүйлийг дуурайх замаар бий болдог хэмээн тайлбарладаг. Өөрөөр хэлбэл, хүн аливаа зүйлийг үнэхээр хэрэгтэй учраас бус, бусад хүн хүсэж байгаа учраас хүсэх нь бий.

Энэ санаа Тилийн бизнесийн философитой холбогддог. Бүгд нэг зах зээлд өрсөлдөж байхад өөрийн гэсэн шинэ зах зээлийг бий болгох нь илүү үнэ цэнтэй гэж тэр үздэг. 

Их сургуулиа төгсөөд Тиль хуульч, санхүүгийн салбарын ажилтнаар ажиллаж үзсэн боловч уламжлалт байгууллагын шаталсан карьер түүнд тохирохгүй байв. Тэрбээр Нью-Йоркт хуулийн фирмд ажиллаж, дараа нь санхүүгийн зах зээлд хүч үзжээ. Гэвч бусдын байгуулсан тогтолцооны дотор ажиллахаас илүү өөрийн гэсэн бизнес байгуулах сонирхол нь давамгайлсан байна.
1996 онд тэрбээр Thiel Capital Management хөрөнгө оруулалтын компаниа байгуулсан нь бие даасан бизнесийнх нь эхлэл байв. Харин хоёр жилийн дараа гаргасан шийдвэр нь түүнийг дэлхийн технологийн түүхэнд оруулах учиртай байлаа.

1998 онд Питер Тиль Макс Левчин болон бусад хамтрагчийн хамт “Confinity” хэмээх компани байгуулжээ. Тухайн үед интернэт хурдтай хөгжиж байсан ч хүмүүс цахимаар мөнгө шилжүүлэх, төлбөр тооцоо хийхдээ өнөөдрийнх шиг хялбар систем ашиглаж чаддаггүй байв. Банкны уламжлалт үйлчилгээ удаан, төвөгтэй, интернэт худалдаа ч хөгжлийн эхэн үедээ байлаа.
Тиль болон түүний хамтрагчид энэ асуудлыг бизнесийн боломж гэж харсан юм. Тэд интернэтээр мөнгө шилжүүлэх үйлчилгээг энгийн, хүртээмжтэй болгохыг зорьжээ. Гэвч энэ салбарт тэд ганцаараа байгаагүй. Залуу бизнесмэн Илон Маск X.com нэртэй цахим санхүүгийн компани байгуулсан байв.
Эхэндээ хоёр компани өрсөлдөж байсан ч 2000 онд нэгдсэнээр PayPal-ийн хөгжлийн шинэ үе эхэлжээ. Компанийн удирдлага, технологийн шийдэл, бизнесийн стратегийн талаар үүссэн маргааны дараа Тиль гүйцэтгэх захирлаар ажиллах болсон байна.
2002 онд цахим худалдааны eBay компани PayPal-ийг ойролцоогоор 1.5 тэрбум ам.доллароор худалдан авчээ. Энэ хэлцэл Тильд хэдэн арван сая долларын хөрөнгө авчирсан төдийгүй дараагийн бизнесүүдээ эхлүүлэх санхүүгийн боломж олгов.
Гэхдээ PayPal-ийн хамгийн сонирхолтой өв нь зөвхөн цахим төлбөрийн систем байсангүй. Тус компанид хамтран ажиллаж байсан залуус хожим дэлхийн технологийн салбарын томоохон компаниудыг байгуулсан юм. Илон Маск “Tesla”, “SpaceX”-ийн хөгжилд голлох үүрэг гүйцэтгэж, Рид Хоффман LinkedIn-ийг байгуулж, Стив Чен, Чад Хёрли нар YouTube-ийг үүсгэн байгуулжээ.
Энэ хүрээллийг технологийн ертөнцөд албан бусаар “PayPal Mafia” буюу “ПэйПалын мафи” гэж нэрлэх болсон. Тэдний нэг нь Питер Тиль байв. 
PayPal-ийг худалдсаны дараа Тиль нэгэнт баян болсон хүний хувиар тайван амьдарч болох байлаа. Гэвч тэрбээр хөрөнгөө хадгалахаас илүү дараагийн том боломжийг эрэлхийлжээ.
2004 онд түүний амьдралд дахин нэг түүхэн боломж гарч ирэв. Харвардын их сургуулийн оюутан Марк Зукерберг “Facebook” хэмээх нийгмийн сүлжээ хөгжүүлж эхлээд байлаа. Тухайн үед “Facebook” өнөөдрийнх шиг дэлхий даяар олон тэрбум хэрэглэгчтэй компани биш, их сургуулийн оюутнуудын дунд түгэн дэлгэрч байсан жижиг төсөл байв.
Тиль “Facebook”-д 500 мянган ам.долларын хөрөнгө оруулж, компанийн 10.2 хувийг эзэмших болсон юм. Энэ нь “Facebook”-ийн анхны томоохон гаднын хөрөнгө оруулалт байлаа.

Өнөөдрийн өнцгөөс харахад 500 мянган доллар их мөнгө мэт санагдахгүй байж болох ч тухайн үед ашиг орлого нь баталгаажаагүй, ирээдүй нь тодорхойгүй оюутны төсөлд ийм хэмжээний мөнгө оруулах нь эрсдэлтэй шийдвэр байв.
Гэвч “Facebook” хэдхэн жилийн дотор дэлхий даяар тархаж, технологийн салбарын тэргүүлэх компаниудын нэг болсон. Улмаар Тилийн оруулсан анхны хөрөнгө оруулалт асар өндөр өгөөж авчирсан юм. Тэрбээр “Facebook”-ийн захирлуудын зөвлөлд олон жил ажиллаад 2022 онд гарчээ. Энэ түүхээс Тилийн хөрөнгө оруулалтын нэг онцлог тодорхой харагддаг. Тэрбээр аль хэдийнэ амжилтад хүрсэн компанийг өндөр үнээр худалдаж авахаас илүү ирээдүйд асар том зах зээл бий болгож мэдэх жижиг компанид эрт хөрөнгө оруулахыг эрмэлздэг байв.
“Facebook”-ийн амжилтын дараа Тиль зөвхөн нийгмийн сүлжээ, цахим худалдаагаар үйл ажиллагаагаа хязгаарлаагүй. Түүний сонирхол өгөгдөл, хиймэл оюун, үндэсний аюулгүй байдал, батлан хамгаалах салбар руу чиглэсэн юм.
2003 онд тэрбээр Алекс Карп болон бусад хамтрагчийн хамт “Palantir Technologies” компанийг үүсгэн байгуулжээ. Тус компани асар их хэмжээний мэдээллийг нэгтгэн боловсруулж, тэдгээрийн хоорондын холбоо хамаарлыг илрүүлэх программ хангамж хөгжүүлдэг.
Palantir-ийн бүтээгдэхүүнийг тагнуул, батлан хамгаалах байгууллагууд, хууль сахиулах байгууллага, хувийн хэвшлийн компаниуд ашиглах болсон. Жишээлбэл, олон эх сурвалжаас ирсэн мэдээллийг нэгтгэж, сэжигтэй үйл ажиллагааны хэв маяг, санхүүгийн гүйлгээний холбоо, нийлүүлэлтийн сүлжээний эрсдэлийг шинжлэхэд ийм технологи ашиглаж болно.
Palantir-ийг хөгжүүлэхэд АНУ-ын Тагнуулын төв газрын дэмжлэгтэй In-Q-Tel хөрөнгө оруулалтын байгууллага оролцсон нь тус компанийг технологийн ердийн гарааны бизнесээс ялгаруулах нэг хүчин зүйл болсон юм.
2020 онд Palantir хөрөнгийн зах зээлд хувьцаагаа гаргаснаар олон нийтэд нээлттэй компани болов. Тиль тус компанийн ТУЗ-ийн даргаар ажилласаар иржээ.
Гэвч Palantir-ийн өсөлт маргаан дагуулсан. Тус компанийн технологийг терроризмтой тэмцэх, үндэсний аюулгүй байдлыг хамгаалах, гэмт хэрэг илрүүлэхэд хэрэгтэй гэж дэмжигчид нь үздэг. Харин шүүмжлэгчид төрийн байгууллагууд их хэмжээний хувийн мэдээллийг нэгтгэн боловсруулах нь иргэдийн хувийн нууц, хяналт, хүний эрхийн асуудал үүсгэж болзошгүйг анхааруулдаг.
2026 онд ч энэ маргаан үргэлжилж байна. Тухайлбал, Их Британид Palantir-ийн эрүүл мэндийн мэдээллийн систем, батлан хамгаалах болон цагаачлалын хяналттай холбоотой үйл ажиллагаа улс төрийн маргааны сэдэв болжээ. 
Ийнхүү Питер Тиль технологи зөвхөн хүний өдөр тутмын амьдралыг хялбарчлах хэрэгсэл биш, төрийн шийдвэр гаргалт, аюулгүй байдал, эдийн засгийн бодлогод нөлөөлөх хүчин зүйл болж байгааг бизнесийнхээ үйл ажиллагаагаар харуулсан юм.

Питер Тилийн нэрийг Америкийн олон нийтэд өргөнөөр таниулсан үйл явдлын нэг нь 2016 онд дэгдсэн “Gawker Media”-тай холбоотой дуулиан байлаа. Энэ бол технологийн тэрбумтан, хэвлэл мэдээллийн байгууллага хоёрын хооронд үүссэн маргаан бөгөөд эцэстээ Америкийн хэвлэлийн эрх чөлөө, хувийн нууцын асуудлаарх томоохон хэлэлцүүлэг болж хувирсан юм.
Gawker хэмээх цахим хэвлэл алдартнуудын хувийн амьдрал, бизнесийн хүрээний дуулиан шуугианыг нийтэлдгээрээ танигдсан байв. Тус хэвлэл 2007 онд Тилийн хувийн амьдралтай холбоотой мэдээлэл нийтэлсэн нь түүний дургүйцлийг төрүүлжээ.
Хэдэн жилийн дараа Gawker мэргэжлийн бөхийн алдартан Халк Хоганы хувийн бичлэгийг нийтэлснээс болж шүүхэд дуудагдав. Шүүхийн маргаан үргэлжилж байх үед Питер Тиль Хоганы шүүхийн зардлыг санхүүжүүлж байсан нь ил болсон юм. 2016 онд тангарагтны шүүх Хоганы талд 140 сая ам.долларын нөхөн төлбөр олгох шийдвэр гаргасан нь “Gawker Media”-г дампуурлын хамгаалалт хүсэхэд хүргэжээ. Улмаар талууд 31 сая долларын төлбөрөөр тохиролцсон байна.
Тиль энэ үйл явдлыг хувийн нууцаа хамгаалах эрхтэй холбоотой асуудал гэж тайлбарласан. Харин Gawker-ийн үүсгэн байгуулагч Ник Дентон болон хэвлэлийн эрх чөлөөг хамгаалагч зарим хүн асар их хөрөнгөтэй хүн өөрт нь таалагддаггүй хэвлэлийг шүүхийн зардлаар дарамталж болох аюултай жишиг тогтлоо гэж шүүмжилжээ.
Энэ хэрэг нэг асуултыг нийгэмд үлдээсэн юм. Хэвлэл мэдээллийн байгууллага хүний хувийн нууцад халдсан бол хариуцлага хүлээх ёстой. Гэхдээ хөрөнгө чинээтэй хүмүүс шүүхийн тогтолцоог ашиглан өөрсдийг нь шүүмжилдэг хэвлэлийн байгууллагуудын үйл ажиллагаанд нөлөөлөх боломжтой юу?

Тилийн хувьд энэ маргаан түүний нэр хүндэд хоёр өөрөөр нөлөөлсөн. Нэг хэсэг нь түүнийг хувийн нууцаа хамгаалахын төлөө тэмцсэн хүн гэж үзсэн бол нөгөө хэсэг нь хэвлэлийн эрх чөлөөнд аюултай жишиг бий болгосон хэмээн шүүмжилсэн юм. 

Питер Тиль бизнесийн салбарт амжилт олсон ч түүний сонирхол зөвхөн хөрөнгө мөнгөөр хязгаарлагдсангүй. Тэрбээр улс төр, нийгмийн байгуулал, боловсрол, шинжлэх ухааны хөгжилтэй холбоотой өөрийн байр сууриа илэрхийлж ирсэн. Түүний улс төрийн үзэл баримтлалд хувь хүний эрх чөлөө, төрийн зохицуулалтыг хязгаарлах, технологийн шинэчлэлийг дэмжих либертари үзэл санаа чухал байр суурь эзэлдэг. 

Гэхдээ Тилийн байр суурь уламжлалт либертари үзлээр бүрэн тайлбарлагдахгүй. Тэрбээр үндэсний аюулгүй байдал, технологийн өрсөл­дөөн, төрийн стратегийн чадавхын асуудалд ч онцгой ач холбогдол өгдөг.
2016 онд Дональд Трамп АНУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвшихэд Цахиурын хөндийн олон бизнесмэн түүнийг дэмжих эсэхэд болгоомжтой хандаж байв. Харин Питер Тиль Трампыг ил тод дэмжсэн технологийн салбарын нэр нөлөөтэй хүмүүсийн нэг болсон юм.
Тэрбээр Бүгд найрамдах намын үндэсний их хуралд оролцон үг хэлж, Трампын сонгуулийн кампанит ажилд санхүүгийн дэмжлэг үзүүлжээ. Энэ нь түүнийг технологийн салбарын хөрөнгө оруулагч төдийгүй улс төрийн үйл явцад идэвхтэй оролцдог хүн гэдгийг харуулсан.
Гэхдээ түүний улс төрийн оролцоо Трампыг дэмжсэнээр дуусаагүй. Тиль залуу улстөрчид, бизнес эрхлэгчдийг санхүүжүүлж, тэдний карьерын эхэн үед дэмжлэг үзүүлдэг байв.
Тэдний нэг нь өнөөгийн АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгч Жэй Ди Вэнс юм.
Вэнс технологийн салбарын хөрөнгө оруулалтын бизнест ажиллаж байхдаа Тильтэй холбоо тогтоосон бөгөөд хожим өөрийн хөрөнгө оруулалтын “Narya” компанийг байгуулахад нь Тиль хөрөнгө оруулжээ. Улмаар 2022 онд Вэнс Охайо мужаас АНУ-ын Сенатад нэр дэвшихэд Тиль түүний сонгуулийг дэмжсэн улс төрийн хороонд 15 сая орчим ам.доллар хандивласан байна.

Вэнс Сенатын сонгуульд ялж, АНУ-ын Дэд Ерөнхийлөгчөөр сонгогдсон нь Тилийн дэмжиж байсан улстөрч үндэсний хэмжээний өндөр албан тушаалд хүрсэн тод жишээ болов.
Мэдээж Вэнсийн улс төрийн амжилтыг зөвхөн Тилийн хөрөнгө, дэмжлэгээр тайлбарлах боломжгүй. Түүний өөрийн улс төрийн үйл ажиллагаа, Бүгд найрамдах намын дотоод өөрчлөлт, Трампын шийдвэр зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлсөн нь тодорхой. 
Тилийн улс төрийн оролцоо үргэлж нэг чиглэлээр өрнөөгүй. 2023 онд Reuters агентлаг түүний ойрын эх сурвалжуудаас эш татан, Тиль 2024 оны сонгуулийн мөчлөгт нэр дэвшигчдийг санхүүжүүлэхгүй байхаар төлөвлөж байгааг мэдээлсэн. Тэрбээр Бүгд найрамдах намын дотоод соёлын маргаанаас илүү технологийн хөгжил, эдийн засгийн өрсөлдөөн, ялангуяа Хятадтай өрсөлдөх асуудалд анхаарах ёстой гэж үзэж байсныг эх сурвалжууд нь тайлбарлажээ.
Энэ бол Питер Тиль аливаа нам, улстөрчийг ямар ч нөхцөлгүйгээр дэмждэг хүн биш, харин өөрийн үзэл санаа, зорилготой нийцэж байгаа эсэхээр улс төрийн оролцоогоо тодорхойлдгийн нэг илрэл юм.  Түүний бизнесийн философийг ойлгоход 2014 онд хэвлэгдсэн Zero to One буюу “Тэгээс нэг рүү” ном онцгой ач холбогдолтой.
Тиль энэ номдоо жинхэнэ шинэчлэл гэдэг нь бусдын хийж байгаа зүйлийг хуулбарлан сайжруулах бус, өмнө нь байгаагүй шинэ боломж бий болгох явдал хэмээн тайлбарладаг.
Нэгээс хоёр, хоёроос гурав руу шилжих нь байгаа зүйлийг нэмэгдүүлж буй хэрэг. Харин тэгээс нэг рүү шилжих нь урьд өмнө байгаагүй зүйлийг бүтээж буй хэрэг гэж тэр үздэг.
Тиймээс түүний хувьд амжилттай бизнес эрхлэгч гэдэг нь өрсөлдөгчөөсөө арай хямд бараа зардаг хүн биш. Харин бусдын хараагүй боломжийг олж харж, шинэ бүтээгдэхүүн, шинэ технологи, шинэ зах зээл бий болгож чаддаг хүн юм.

Энэ үзэл санаа түүний хөрөнгө оруулалтын үйл ажиллагаанд тусгалаа олсон. Founders Fund хөрөнгө оруулалтын сангаар дамжуулан тэрээр “SpaceX”, “Stripe” зэрэг технологийн компанид хөрөнгө оруулсан. Эдгээр компанийн үйл ажиллагаа санхүүгийн үйлчилгээ, сансар судлал зэрэг өөр өөр салбарт хамаарах боловч уламжлалт зах зээлийн тогтолцоог өөрчлөх зорилготой гэдгээрээ ижил юм.
Тиль зөвхөн том компаниудад хөрөнгө оруулаад зогсохгүй залуу бизнес эрхлэгчдийг дэмжих тусгай хөтөлбөр санаачилжээ. “Thiel Fellowship” хөтөлбөрөөр дамжуулан тэрбээр их сургуульд суралцах уламжлалт замыг түр орхиж, өөрийн бизнес, шинжлэх ухааны төслийг хөгжүүлэхээр шийдсэн залууст санхүүгийн дэмжлэг үзүүлдэг болсон.
Энэ хөтөлбөр боловсролын талаарх маргааныг  дагуулсан. Дэмжигчид нь авьяастай залуус заавал их сургуулийн диплом хүлээлгүй шинэ санаагаа хэрэгжүүлэх боломжтой гэж үздэг. Харин шүүмжлэгчид дээд боловсролын үнэ цэнийг дутуу үнэлж, цөөн тооны амжилттай жишээг нийт залууст тохирох загвар мэт ойлгуулах эрсдэлтэйг анхааруулдаг аж.
Питер Тилийн хувийн амьдрал ч олон нийтийн анхаарлыг татаж иржээ. Тэрбээр Мэтт Данзайзентэй гэрлэсэн бөгөөд хүүхэдтэй. Гэхдээ тэрбээр гэр бүлийн амьдралаа олон нийтэд байнга дэлгэн харуулахыг эрмэлздэггүй. Энэ нь түүний хувийн нууц, хэвлэл мэдээлэлтэй холбоотой байр суурьтай ч тодорхой хэмжээгээр уялддаг. 
Хөрөнгө мөнгөний хувьд Тиль дэлхийн тэргүүлэх тэрбумтнуудын эгнээнд багтдаг. Forbes сэтгүүлийн 2026 оны есдүгээр сарын 12-ны тооцоогоор түүний хөрөнгө 35 тэрбум ам.долларт хүрчээ. Мэдээж хувьцааны ханш, хөрөнгө оруулалтын үнэлгээнээс хамааран энэ хэмжээ  өөрчлөгдөх боломжтой. 
Түүний хөрөнгийн эх үүсвэрийг харвал сонирхолтой нэг дүр зураг харагдана. PayPal түүнд анхны том хөрөнгийг авчирсан. “Facebook”-ийн хөрөнгө оруулалт тэр хөрөнгийг үлэмж өсгөсөн. Харин Palantir болон Founders Fund-ээр дамжуулсан хөрөнгө оруулалтууд түүнийг технологийн салбарын урт хугацааны нөлөө бүхий бизнесмэн болгосон юм. Тэрбээр нэг компанийг байгуулж, түүнийгээ насан туршдаа удирдсан бизнесмэн биш. Харин өөр өөр салбарын технологийн хөгжлийн эхэн үед боломжийг нь олж харж, хөрөнгө, мэдлэг, харилцаа холбоогоо ашиглан оролцож ирсэн хөрөнгө оруулагч билээ.

Гэхдээ түүний үйл ажиллагааны талаар эерэг, сөрөг үнэлгээ зэрэгцэн оршсоор байна. Нэг талаас Тиль шинэ технологи, инновац, гарааны бизнесийг дэмжиж, олон компанийн өсөлтөд оролцсон. Нөгөө талаас төрийн мэдээллийн системтэй ажилладаг Palantir-ийн үйл ажиллагаа, улс төрийн томоохон хандив, Gawker-ийн хэрэг зэрэг нь хөрөнгө, технологи, улс төрийн нөлөө нэг хүний гарт хэр зэрэг төвлөрч болох тухай асуулт үүсгэдэг.
2026 онд хиймэл оюун, мэдээллийн аюулгүй байдал, технологийн зохицуулалтын асуудал дэлхий даяар өргөн хүрээтэй хэлэлцэгдэж буй энэ үед Тилийн үзэл санаа дахин анхаарал татаж байна. Тэрбээр хиймэл оюуны хөгжлийг хэт хязгаарлах бодлогыг шүүмжилж, технологийн дэвшилд саад учруулах эрсдэлийн талаар байр сууриа илэрхийлсээр байгаа юм. Питер Тилийн амьдралын түүхийг нэгтгэн харвал Франкфуртад төрсөн цагаач хүү Стэнфордын философийн оюутан болж, улмаар цахим төлбөрийн бизнес эрхэлж, “Facebook”-ийн ирээдүйд хөрөнгө оруулж, үндэсний аюулгүй байдлын мэдээллийн технологийн компани байгуулж, Америкийн улс төрийн хүрээнд ч нөлөөтэй болсон замнал харагдана.

Түүний түүх технологийн ертөнцөд амжилт олохын тулд заавал хамгийн алдартай зохион бүтээгч, хамгийн чадварлаг программ зохиогч байх албагүйг мөн харуулдаг. Заримдаа бусдын олж хараагүй боломжийг таних, зөв хүмүүсийг нэгтгэх, ирээдүйд итгэн эрсдэл хүлээх нь бизнесийн амжилтын үндэс болдог.
Гэвч хөрөнгө мөнгө өсөхийн хэрээр түүнийг дагасан хариуцлага, нийгмийн нөлөө ч нэмэгддэг. Питер Тилийн намтар бол зөвхөн тэрбумтан болсон хүний амжилтын түүх бус, технологийн шинэ эрин үед бизнес, улс төр, мэдээлэл, эрх мэдэл хоорондоо хэрхэн холбогдож буйг харуулах нэгэн жишээ юм.
Илон Маск сансрын хөлөг бүтээж, Марк Зукерберг олон тэрбум хүнийг нийгмийн сүлжээгээр холбож, Женсен Хуанг хиймэл оюуны тооцоололд шаардлагатай чипийн салбарыг хөгжүүлж байхад Питер Тиль тэдэнтэй зэрэгцэн технологийн компаниудын ард хөрөнгө оруулж, шинэ санааг санхүүжүүлж, улс төр, эдийн засгийн ирээдүйн тухай маргаанд оролцож иржээ.Тиймээс Питер Тилийн амьдралаас урган гарах хамгийн сонирхолтой асуулт нь тэр хэр их мөнгөтэй болсон тухай биш юм.
Харин ирээдүйн технологийг бүтээхэд хөрөнгө оруулдаг хүмүүс тэрхүү технологиор өөрчлөгдөх нийгэмд хэр их нөлөө үзүүлэх ёстой вэ гэдэгт оршиж буй билээ.

М.Сонор

Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонин