Хөдөө аж ахуйн техникийн дэмжлэг үйлдвэрлэгчдэд бодитой хүрч эхэллээ

Монгол Ардын Намын Удирдах зөвлөлийн дэргэд байгуулсан Эдийн засаг, банк санхүүгийн бодлогын хорооны намын мөрийн хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн талаарх мэдээллийг хүргэж байна.

МАН-ын 2024-2028 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт туссан хөдөө аж ахуйн техник, тоног төхөөрөмжийн татварын орчныг сайжруулах зорилт бодит үр дүнд шилжиж байна. Хоёр жилийн хугацаанд 250 аж ахуйн нэгжийн 3,123 ширхэг тоног төхөөрөмжид нийт 10.2 тэрбум төгрөгийн гаалийн татварын хөнгөлөлт үзүүлжээ. Хөнгөлөлтөд сүү хөргөх, ариутгах, боловсруулах, мах ангилах, савлах, хөлдөөх, жимс, хүнсний ногоо угаах, ангилах, шүүс үйлдвэрлэх, мөн гурил, тэжээл, арьс шир, ноос, ноолуур боловсруулах тоног төхөөрөмжийг хамруулсан байна. Ингэснээр дэмжлэг зөвхөн тариалангийн талбайд бус, хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүнийг боловсруулж, эцсийн хэрэглэгчид хүргэх үйлдвэрлэлийн бүх шатанд хүрч байна. Үйлдвэрлэгчид татварт төлөх байсан хөрөнгөө эргэлтийн хөрөнгө, түүхий эд, ажлын байр болон үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа нэмэгдүүлэхэд ашиглах боломжтой болжээ.

Мөн өнгөрсөн онд 97 иргэн, аж ахуйн нэгжид 104 ширхэг техникийг 50 хувийн хөнгөлөлттэй олгоход 3.9 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт шийдвэрлэж, төмс, хүнсний ногооны 1,200 га талбайг механикжуулах боломж бүрдсэн байна.

Шинэ техникийг ашиглалтад оруулснаар гар ажиллагаа багасахаас гадна тариалалт, арчилгаа, ургац хураалтыг хугацаанд нь гүйцэтгэх, ургацын хорогдол, шатахуун болон засварын зардлыг бууруулах нөхцөл бүрдэнэ. Ийнхүү мөрийн хөтөлбөрийн нэг заалт 104 бодит техник болж, тариаланч, аж ахуйн нэгжийн эзэмшилд очжээ.

“Атар-IV” аяны хүрээнд техник нийлүүлэгчдэд 26.9 тэрбум төгрөг, тоног төхөөрөмж худалдан авахад 17.79 тэрбум төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээл олгосон байна. Дилерүүдийг санхүүжүүлснээр техник, сэлбэгийн нийлүүлэлт тогтворжиж, тариаланч, үйлдвэрлэгчдийн шинэ техник авах боломж нэмэгдэж байна.

Түүнчлэн 97 тариаланчид 12.4 тэрбум төгрөгийн техник, бордоо, ургамал хамгааллын бодисыг дамжуулан зээлдүүлж, төлбөрөө намрын ургацаар төлөх боломж бүрдүүлжээ. Энэ нь тариаланчдын бэлэн мөнгө болон барьцаа хөрөнгийн дарамтыг бууруулсан, үйлдвэрлэлийн мөчлөгт тохирсон шийдэл юм.

Өмнө нь үйлдвэрлэгчид техник авахын тулд өндөр хүүтэй зээл ашиглах, эсвэл худалдан авалтаа хойшлуулах шаардлагатай байсан. Харин татварын хөнгөлөлт, 50 хувийн үнийн дэмжлэг, хөнгөлөлттэй зээл болон ургацаар эргэн төлөх санхүүжилтийг хослуулснаар техник шинэчлэх бодит боломж нэмэгдэж байна.

НӨАТ-ЫН БОСГЫН ШИНЭЧЛЭЛ ЖИЖИГ БИЗНЕСИЙН АСУУДЛЫГ БОДЛОГЫН ШИЙДЭЛД ХҮРГЭВ

МАН-ын 2024–2028 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт туссан жижиг, дунд бизнесийн татварын орчныг сайжруулах зорилт бодит хуулийн төсөл болон УИХ-ын хэлэлцүүлэгт хүрлээ.

Өнөөдөр борлуулалтын орлого нь 50 сая төгрөгт хүрсэн иргэн, аж ахуйн нэгж НӨАТ суутган төлөгчөөр бүртгүүлэх үүрэгтэй. Энэ босгыг 2015 онд тогтоосноос хойш үндсэн хэмжээ нь өөрчлөгдөөгүй байна.

Гэтэл бараа, үйлчилгээний үнэ өссөнөөр жижиг бизнесийн борлуулалтын мөнгөн дүн нэмэгдэж, үйл ажиллагаа нь бодитоор тэлээгүй байсан ч НӨАТ төлөгч болох нөхцөл үүсдэг. Ингэснээр сар бүр тайлан гаргах, нягтлан бодох бүртгэл хөтлөх, программ ашиглах зэрэг нэмэлт зардал хоёр, гурван ажилтантай жижиг бизнест бодит ачаалал болдог.

2024 оны байдлаар үйл ажиллагаа явуулж байсан аж ахуйн нэгжүүдийн 58 хувь нь мөнгөн хөрөнгийн дутагдалтай, 29 хувь буюу 30 мянга гаруй аж ахуйн нэгж алдагдалтай ажилласан байна. Энэ нь жижиг бизнесийн татвар, тайлагналын орчныг шинэчлэх бодит шаардлага бий болсныг харуулж байна.

Энэ хүрээнд Засгийн газраас НӨАТ суутган төлөгчөөр бүртгүүлэх босгыг 50-аас 400 сая төгрөг болгон найм дахин нэмэгдүүлэх санал бүхий хуулийн төслийг УИХ-д өргөн мэдүүлсэн. Мөн хариуцлагатай татвар төлөгчийн НӨАТ төлөх хугацааг хоёр хүртэл сараар хойшлуулах боломжийг хэлэлцсэн байна.

Босгыг нэмэгдүүлснээр жижиг бизнесүүд борлуулалтаа нуух, үйл ажиллагаагаа хэд хэдэн аж ахуйн нэгжид хуваах, өсөлтөөсөө болгоомжлох дарамт буурах боломжтой. Мөн татвар, тайлагналд зарцуулах байсан хөрөнгөө бараа материал, тоног төхөөрөмж, ажлын байр болон үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэхэд ашиглах нөхцөл бүрдэх юм.

Цаашид зөвхөн босгын хэмжээг өөрчлөхөөс гадна бичил, жижиг бизнесийн онцлогт тохирсон хялбар тайлагнал, шилжилтийн хугацаа, цахим программын дэмжлэгийг хамтад нь шийдвэрлэх шаардлагатай.

ТАТВАРЫН 26 ГЭРЭЭГ ШИНЭЧЛЭХ ҮНДЭС БҮРДЭЖ, НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН ХЭЛЭЛЦЭЭР НАЙМАН  УЛСАД ХҮРЛЭЭ

МАН-ын 2024–2028 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт туссан гадаадад ажиллаж, бизнес эрхэлж буй монгол иргэн, аж ахуйн нэгжийн эрх ашгийг хамгаалах зорилт бодит үр дүнд хүрч байна.

Монгол Улс 1991–2003 онд байгуулсан 26 давхар татварын гэрээгээ олон улсын шинэ стандартад нийцүүлэх олон талт конвенцыг 2024 оны зургадугаар сарын 5-нд соёрхон баталсан. Ингэснээр гэрээ ашиглан татвараас зайлсхийх, ашгийг зохиомлоор гадагш шилжүүлэх эрсдэлийг бууруулж, шударгаар татвараа төлдөг үндэсний аж ахуйн нэгж, экспортлогч, хөрөнгө оруулагчдыг хамгаалах эрх зүйн үндэс бүрдэв.

Нийгмийн хамгааллын хэлэлцээрийн хамрах хүрээ мөн бодитоор өргөжлөө. Монгол Улс өмнө нь ОХУ, БНСУ, Унгар, Польш, Турк, Чех гэсэн зургаан улстай нийгмийн хамгааллын хэлэлцээр хэрэгжүүлж байсан бол Казахстан, Австри улсаар нэмэгдэн найман улс болж байна. Энэ нь хамрах хүрээ хоёр улсаар буюу 33.3 хувиар өссөн үзүүлэлт юм.

Казахстантай байгуулсан тэтгэврийн хэлэлцээрийг УИХ 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 5-нд, Австритай байгуулсан нийгмийн хамгааллын хэлэлцээрийг 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 2-нд тус тус соёрхон баталжээ.

Эдгээр хэлэлцээрийн үр дүнд гадаадад ажилласан монгол иргэний шимтгэл төлсөн хугацааг тэтгэврийн эрх үүсэхэд харгалзан тооцох, давхар шимтгэл төлөх эрсдэлийг бууруулах, олон жил ажилласан хөдөлмөрийн хугацаа үнэгүйдэхээс хамгаалах боломж нэмэгдэж байна. Аж ахуйн нэгжүүдийн хувьд аль улсад татвар төлөх, төлсөн татвараа хэрхэн тооцуулах нь илүү тодорхой болно. Ингэснээр нэг орлогод хоёр улсад давхар татвар төлөх эрсдэл буурч, экспорт хийх, гадаад зах зээлд салбар нээх, хөрөнгө оруулалт татах нөхцөл сайжирна. Ийнхүү татварын 26 гэрээг шинэчлэх эрх зүйн механизм, нийгмийн хамгааллын хэлэлцээртэй найман улс гэсэн хэмжигдэхүйц үр дүнд хүрлээ. Энэ нь гадаадад ажиллаж буй монгол иргэдийн тэтгэврийн эрх, төлсөн шимтгэл болон олон улсын зах зээлд ажиллаж буй үндэсний бизнесийн орлогыг хамгаалсан бодит хэрэгжилт юм.

ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ӨРИЙН ДАРАМТ 21.1 НЭГЖ ХУВИАР БУУРЛАА

Засгийн газрын өрийн ДНБ-д эзлэх харьцаа 2022 оны эцэст 60.5 хувь байсан бол 2024 онд 41.8 хувь, 2025 оны урьдчилсан гүйцэтгэлээр 39.4 хувь болж буурчээ. Ингэснээр гурван жилийн хугацаанд өрийн дарамт 21.1 нэгж хувиар багассан байна.

2025 онд Засгийн газрын өрийн нэрлэсэн үлдэгдэл 35.4 их наяд төгрөг болж, өмнөх оноос хоёр их наяд төгрөгөөр нэмэгдсэн ч эдийн засгийн хэмжээ илүү хурдтай өссөнөөр ДНБ-д эзлэх харьцаа 41.8 хувиас 39.4 хувь болж дахин буурчээ. Өөрөөр хэлбэл, өрийн хэмжээг зөвхөн төгрөгөөр бус, улсын эдийн засгийн өрөө даах чадвартай харьцуулан үнэлдэг.

Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулиар тогтоосон өрийн дээд хязгаар 60 хувь байна. Харин 2025 оны 39.4 хувийн үзүүлэлт уг хязгаараас 20.6 нэгж хувиар доогуур түвшинд хүрлээ. Засгийн газрын өрийн удирдлагын стратегид энэ харьцааг 2026–2028 онд 40 орчим хувьд тогтвортой хадгалахаар тооцсон байна.

Өрийн харьцаа буурснаар улсын төсөв өрийн төлбөрийн дарамтад хэт орох эрсдэл багасаж, боловсрол, эрүүл мэнд, нийгмийн хамгаалал болон дэд бүтцийн санхүүжилтийг тогтвортой үргэлжлүүлэх боломж нэмэгдэнэ. Мөн улсын төлбөрийн чадварт итгэх хөрөнгө оруулагчдын итгэлд эерэг нөлөө үзүүлж, бизнесийн санхүүжилтийн орчныг хамгаалах суурь нөхцөл болдог.

Цаашид шинэ зээлийг экспорт, эрчим хүч, логистик, үйлдвэрлэл зэрэг эдийн засгийн өгөөжтэй төсөлд зарцуулж, төсөл бүрийг эргэн төлөх тодорхой эх үүсвэртэй хэрэгжүүлэх шаардлагатай.

Ийнхүү Засгийн газрын өрийн ДНБ-д эзлэх харьцаа 60.5 хувиас 39.4 хувь болж буурсан нь мөрийн хөтөлбөрт туссан өрийн тогтвортой байдлыг хангах зорилтын бодит үр дүн юм. Энэ үр дүнг хадгалах нь төсвийн үйлчилгээ, төгрөгийн ханш, хөрөнгө оруулалтын орчин болон иргэдийн амьжиргааны тогтвортой байдлыг хамгаалах чухал суурь болно.

ХИЛ ХОЛБОЛТЫН ТӨМӨР ЗАМ БОДИТ БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТ БОЛОВ

МАН-ын 2024–2028 оны сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт туссан экспортын төмөр замын зорилт барилгын талбайд бодитоор хэрэгжиж байна.

Гашуунсухайт–Ганцмодын хил холболтын төмөр зам олон жилийн турш ярьсны эцэст 2025 онд хоёр улсын хэлэлцээрийг байгуулж, бүтээн байгуулалтын ажил эхэлсэн.

Төслийн нийт гүйцэтгэл 2026 оны нэгдүгээр сарын 19-нд 9.75 хувь байсан бол зургадугаар сарын 20-нд 33.16 хувь болж, таван сарын хугацаанд 23.4 нэгж хувиар ахисан байна. Бүтээн байгуулалтыг 2027 оны дөрөвдүгээр сард ашиглалтад оруулж, туршилтын тээврийг эхлүүлэхээр төлөвлөжээ.

Төмөр замыг ашиглалтад оруулснаар Гашуунсухайт–Ганцмодын чиглэлд жилд 30 сая тонн хүртэл нүүрс экспортлох боломж бүрдэнэ. Автомашины тээврээс төмөр замд шилжсэнээр тээврийн хугацаа тогтворжиж, нэг тонн бүтээгдэхүүнд ногдох зардал буурах нөхцөл бүрдэх юм.

Мөн Шивээхүрэн-Сэхэ боомтын Монголын талын 6.9 км төмөр замын суурь бүтэц баригдсан. Хоёр талын хил холболт, өртөө, терминалын зохицуулалтыг бүрэн шийдвэрлэснээр тус чиглэлийн экспортын хүчин чадлыг жилд 10 сая тонноор нэмэгдүүлэх боломжтой.

Ингэснээр хоёр чиглэл нийлээд өмнөд бүсийн экспортын гарцыг жилд 40 сая тонноор нэмэгдүүлэх боломж бүрдэж байна. Энэ нь өнөөдөр тээвэрлэж эхэлсэн хэмжээ бус, төмөр замууд бүрэн холбогдож, ашиглалтад орсны дараах төлөвлөсөн хүчин чадал юм.

Хил холболтын төмөр зам нь нүүрсний экспортыг нэмэгдүүлэхээс гадна боомтын дараалал, авто тээврийн зардал, шатахууны хэрэглээ, замын эвдрэл, тоосжилтыг бууруулах ач холбогдолтой. Экспортын орлого өссөнөөр татвар, тээвэр, гаалийн орлого нэмэгдэж, сургууль, эмнэлэг, зам болон нийгмийн үйлчилгээний санхүүжилтийн эх үүсвэр өргөжнө.

Ийнхүү мөрийн хөтөлбөрийн зорилт хэлэлцээрээс барилгын ажилд, барилгын ажлаас хэмжигдэхүйц гүйцэтгэлд шилжлээ. Дараагийн бодит шалгуур нь төслүүдийг хугацаанд нь ашиглалтад оруулж, нэмэгдсэн хүчин чадлыг экспортын орлого, ажлын байр болон иргэдийн амьдралд хүргэх явдал юм.

Эх сурвалж: "Монголын үнэн сонин"-ы №028/24703/ дахь дугаар