Жү Рүнжи гэж хэн байв?

БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайд асан, Хятадын эдийн засгийн шинэчлэлийн гол архитекторуудын нэг Жү Рүнжи 2026 оны наймдугаар сарын 13-нд 97 насандаа таалал төгслөө. Түүний нэр орчин үеийн Хятадын эдийн засгийн түүх, төрийн өмчит үйлдвэрийн шинэчлэл, банк санхүүгийн тогтолцооны өөрчлөлт, Хятад улс Дэлхийн худалдааны байгууллагад элссэн үйл явцтай салшгүй холбоотой.
Өнөөгийн БНХАУ-ыг дэлхийн хоёр дахь том эдийн засаг, “дэлхийн үйлдвэр” болгон хувиргасан үйл явцыг ярихдаа Дэн Сяопин, Зян Зэминь зэрэг удирдагчдын нэр хамгийн түрүүнд дурдагддаг. Гэвч Хятадын эдийн засгийн шинэчлэлийг бодит ажил болгож, төрийн өмчит үйлдвэр, банк санхүү, татвар, гадаад худалдааны тогтолцоонд эрс өөрчлөлт хийсэн нэгэн эрхмийг орхигдуулж болохгүй. Тэр бол 1998-2003 онд БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайдаар ажилласан Жү Рүнжи юм.

Жү Рүнжи 1928 оны аравдугаар сарын 23-нд БНХАУ-ын Хунань мужийн Чанша хотод төржээ. Тэрбээр Цинхуа их сургуульд цахилгааны инженер мэргэжлээр суралцаж, залуу наснаасаа эдийн засаг, үйлдвэрлэлийн төлөвлөлтийн салбарт ажилласан байна.Түүний улс төрийн замнал дардан байсангүй. 1950-аад оны сүүлчээр Мао Зэдуны үед өрнөсөн улс төрийн кампанит ажлын үеэр Жү Рүнжи шүүмжлэлд өртөж, албан тушаалаасаа зайлуулагдсан түүхтэй. Харин Дэн Сяопиний шинэчлэл, нээлттэй бодлогын эрин эхэлснээр тэр дахин төрийн албанд дэвшиж, эдийн засгийн чадварлаг технократ гэдгээрээ танигдаж эхэлжээ.
1980-аад оны сүүлчээр Жү Рүнжи Шанхай хотын удирдлагад ажиллаж, улмаар хотын дарга болсон нь түүний улс төрийн карьерын томоохон эргэлтийн цэг байлаа. Тухайн үед Шанхай өнөөгийнх шиг дэлхийн санхүүгийн аварга төв хараахан болоогүй байсан бөгөөд хотын эдийн засаг, дэд бүтэц, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг шинэ шатанд гаргах шаардлагатай байв. Жү Рүнжи энэ үед л сахилга баттай, тооцоо судалгаанд тулгуурладаг, хурдтай шийдвэр гаргадаг удирдагч гэж үнэлэгддэг болсон байна.

Удалгүй түүнийг Бээжинд татан авч, Хятадын эдийн засгийн бодлогын төвд ажиллуулжээ. 1990-ээд оны эхээр Хятадын эдийн засаг хурдацтай өсөхийн зэрэгцээ инфляц, хэт их хөрөнгө оруулалт, банкны замбараагүй зээл зэрэг олон асуудал хуримтлагдаж байлаа. Жү Рүнжи эдгээр асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд мөнгө, зээлийн бодлогыг чангаруулж, банк санхүүгийн салбарт сахилга тогтоохыг зорьсон юм.
Түүний баримталсан арга барил зөөлөн байсангүй. Хэт халсан эдийн засгийг тогтворжуулахын тулд зээлийг хязгаарлаж, үр ашиггүй хөрөнгө оруулалтыг танаж, санхүүгийн сахилга бат шаардав. Ингэснээр Жү Рүнжи “Хатуу гарын эдийн засагч” гэсэн имижтэй болсон юм.
1998 онд тэрбээр БНХАУ-ын Төрийн зөвлөлийн Ерөнхий сайд болов. Энэ үед Азийн санхүүгийн хямрал ид өрнөж, Хятад улс нэг талаас эдийн засгийн тогтвортой байдлаа хадгалах, нөгөө талаас олон арван жилийн турш хуримтлагдсан бүтцийн асуудлаа шийдвэрлэх шаардлагатай тулгарсан байлаа.

Жү Рүнжигийн хамгийн том шинэчлэлийн нэг нь төрийн өмчит үйлдвэрийн салбарт хийсэн өөрчлөлт юм. Тухайн үеийн Хятадад асар олон төрийн үйлдвэр ашиггүй ажиллаж, төр болон банкны санхүүжилтээр амь зогоож байв. Эдгээр үйлдвэр зөвхөн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлээд зогсохгүй ажилчдаа орон сууц, эмнэлэг, сургууль, тэтгэвэр зэрэг нийгмийн үйлчилгээгээр хангадаг хуучин тогтолцооны гол хэсэг байлаа.
Жү Рүнжигийн Засгийн газар үр ашиггүй үйлдвэрүүдийг хаах, нэгтгэх, өөрчлөн байгуулах бодлогыг эрчимжүүлэв. Үүний үр дүнд олон сая хүн ажлын байрнаасаа салж, нийгмийн томоохон дарамт бий болсон. Гэхдээ нөгөө талаас төрийн үйлдвэрийн үр ашиг нэмэгдэж, Хятадын үйлдвэрлэлийн салбар зах зээлийн өрсөлдөөний зарчимд илүү ойртсон юм.

Банкны салбар ч мөн адил том асуудалтай байлаа. Төрийн банкууд эдийн засгийн үр ашгийг бус улс төр, төлөвлөгөөний дагуу төрийн үйлдвэрүүдэд их хэмжээний зээл олгосноор чанаргүй зээлийн хэмжээ өссөн байв. Жү Рүнжи банкуудыг илүү арилжааны зарчмаар ажиллуулах, чанаргүй активыг цэвэрлэх, санхүүгийн хяналтыг бэхжүүлэх чиглэлээр өөрчлөлт хийсэн нь хожмын Хятадын банкны системийн шинэчлэлийн суурь болсон.
Түүний нэртэй салшгүй холбоотой өөр нэг том үйл явдал бол Хятад улс Дэлхийн худалдааны байгууллагад элссэн явдал юм.
Хятад улс олон жил үргэлжилсэн хэлэлцээний эцэст 2001 онд ДХБ-ын гишүүн болов. Энэ үйл явцыг урагшлуулахад Жү Рүнжи голлох үүрэг гүйцэтгэсэн. Хятадын зах зээлийг гадаадын компаниудад илүү нээлттэй болгох, импортын тарифыг бууруулах, олон улсын худалдааны дүрэмд нийцүүлэх нь тухайн үедээ дотоодод эрсдэлтэй шийдвэрт тооцогдож байв.

Гэвч ДХБ-д элссэнээс хойш Хятадын экспорт, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэлийн хүчин чадал асар хурдтай нэмэгдэв. Барууны болон Азийн томоохон компаниуд үйлдвэрлэлээ Хятад руу шилжүүлж, тус улс дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээний төв болж эхэлсэн юм.
Өнөөдөр бидний мэдэх “дэлхийн үйлдвэр” болсон Хятадын өсөлтийн хамгийн чухал институцийн суурийн нэг нь чухам энэ үед тавигдсан гэж хэлж болно.
Жү Рүнжи бусад өндөр албан тушаалтнаас зан чанараараа ч ялгардаг байжээ. Тэр хурц үгтэй, албан тушаалтнуудаас өндөр хариуцлага шаарддаг, хүнд суртал болон авлигыг ил тод шүүмжилдэг удирдагчийн дүрээр Хятадын олон нийтэд танигдсан юм.
Тэрбээр эдийн засгийн шинэчлэл хийхэд зөвхөн зах зээлийг нээх хангалтгүй, төр өөрөө үр ашигтай, сахилга баттай ажиллах ёстой гэж үздэг байв. Иймээс төрийн байгууллагуудыг цомхотгох, захиргааны бүтцийг өөрчлөх ажлыг ч Ерөнхий сайдын үедээ эрчимтэй явуулжээ.
Гэхдээ Жү Рүнжигийн шинэчлэлийг зөвхөн амжилтын түүх гэж харах боломжгүй. Төрийн үйлдвэрийн шинэчлэлийн улмаас олон хүн ажилгүй болж, хуучин нийгмийн хамгааллын систем задарсан нь хотын ажилчин ангийн амьдралд хүнд цохилт болсон. Зах зээлийн шинэчлэл эрчимжихийн хэрээр орлогын ялгаа нэмэгдэж, эрэг орчмын болон дотоод мужуудын хөгжлийн зөрүү ч тодорсон юм.

Гэсэн хэдий ч Жү Рүнжигийн гол онцлог нь эдгээр өөрчлөлтийн улс төр, нийгмийн өндөр өртгийг мэдсээр байж Хятадын эдийн засгийн бүтцийн асуудлыг хойш тавилгүй шийдвэрлэхийг оролдсон явдал байлаа.
2003 онд Ерөнхий сайдын албан тушаалаа Вэнь Жябаод шилжүүлэн өгснөөр Жү Рүнжи Хятадын дээд түвшний улс төрөөс гарсан. Гэвч түүний үед хийсэн шинэчлэлийн үр нөлөө дараагийн олон жилд үргэлжилсэн юм.
Дэн Сяопинийг Хятадад зах зээлийн шинэчлэлийн замыг нээсэн хүн гэвэл Жү Рүнжиг тэр замыг банк, үйлдвэр, төсөв, худалдаа, төрийн удирдлагын бодит тогтолцоо болгон хувиргахад гол үүрэг гүйцэтгэсэн технократ шинэчлэгч гэж тодорхойлж болно.

Түүний Ерөнхий сайдаар ажилласан таван жил Хятадын орчин үеийн эдийн засгийн түүхийн шийдвэрлэх үеийн нэг болсон. Хэдхэн жилийн дараа Хятад дэлхийн экспортын аварга гүрэн болж, улмаар Японыг гүйцэн дэлхийн хоёр дахь том эдийн засаг болсон нь 1990-ээд оны сүүл, 2000-аад оны эхэнд хийгдсэн бүтцийн шинэчлэлтэй салшгүй холбоотой.
Тиймээс Жү Рүнжи бол зүгээр нэг Хятадын Ерөнхий сайд асан биш. Тэр бол өнөөгийн эдийн засгийн их гүрэн Хятад улсын суурийг тавилцсан гол архитекторуудын нэг байв.

М.Алтаннар

“Монголын үнэн” сонины 24705 дахь дугаар