Нам, төрийн бодлого орон нутагт амилсан он жилүүд ба залгамж чанар

Монголын орчин үеийн түүхийн хуудаснаа улс орныхоо хөгжлийн суурийг салбар бүрт нь нуруундаа үүрч, нам, төрийн бодлогыг анхан шаттай нь холбож явсан хүмүүс бол яах аргагүй малчин түмний дундаас төрөн гарсан анхан шатны удирдагчид, манлайлагчид билээ. Өнөөдөр Монгол Улсад эрх барьж буй Монгол Ардын Намын бодлого бол төрийн бодлоготой салшгүй нэгдмэл байж, улс орны хөгжлийн жолоог атгаж ирсэн түүхтэй. Нам, төрийн бодлого хэзээ ч танхимын ширээний ард дангаараа хэрэгждэггүй, харин алслагдсан сум орон нутагт, малчны хотонд, бодит амьдрал дээр хэрхэн амилж байсныг бидний өвөг дээдсийн туулсан замнал тод гэрчилдэг. Өнөөдөр "Үнэн" сонины сэтгүүлчийн хувьд түүхийн шарласан хуудсыг эргүүлж, МАН-ын Бодлогын хорооны гишүүн, “Гишүүн төвтэй E-4 стратеги” хэрэгжүүлэгчийн хувьд намын бодлого, залгамж чанарыг эргэцүүлэн суухдаа энэ бүхэн ямар бат бөх үндэстэй байсныг илүүтэй ухаардаг юм. Ялангуяа түүхэн удирдагч Маршал Ю.Цэдэнбалын мэндэлсний 110 жилийн ойг хүндэтгэн тэмдэглэж буй энэ цаг үед намын анхан шатны байгууллагын сахилга бат, удирдлагын хариуцлага, гишүүдийн бодит үлгэр дуурайл ямар үнэ цэнтэй байсныг тодотгох нь нэн чухал билээ.

Маршал Ю.Цэдэнбалын бодлого ба орон нутаг дахь түүхэн сорилт

Өнгөрсөн зууны дунд үе буюу Монгол Улс нийгэм, эдийн засгийн цоо шинэ тогтолцоонд шилжиж, улс орныг аж үйлдвэржүүлэх, соёлжуулах, мал аж ахуйг социализмын замаар өөрчлөн байгуулах стратегийн зорилтуудыг дэвшүүлж байсан он жилүүдэд нам, төрийн бодлогын оновчтой шийдвэр, удирдагчийн алсын хараа юу юунаас илүү чухал байлаа. Маршал Ю.Цэдэнбал улс орныг удирдахдаа боловсрол, шинжлэх ухаан, үйлдвэржилт болон хүний хөгжлийг ямагт бодлогынхоо цөмд тавьж, орон нутаг дахь нам, төрийн байгууллагуудын үүрэг оролцоог өндөрт өргөж байв. Энэхүү асар том түүхэн үйл явцын ээдрээтэй мөчийг алслагдсан баруун хязгаар Увс аймгийн Малчин суманд биечлэн удирдаж, сумын намын хороог олон жил тэргүүлэн ажилласан хүн бол миний өвөө Басангийн Найдан юм. МАХН-аас дэвшүүлсэн ардчилсан шатны зорилт, социалист өөрчлөн байгуулалтын бодлогыг орон нутагт хэрэгжүүлэхэд удирдагч хүн бусдад үлгэрлэх ёстой гэсэн зарчмыг тэрбээр хатуу баримталж байжээ.

Хувиасаа эхэлсэн нийгэмчлэл ба удирдагчийн хариуцлага

Тухайн үед шинэ хөдөлгөөнийг өрнүүлэхэд ард иргэдэд ойлгуулах, эв зүйг нь олох нь захиран тушаахаас илүү ухаан шаарддаг байв. Архивын баримт бичигт тод тэмдэглэснээр, өвөө Б.Найдан маань сумынхаа ард иргэдэд нам, төрийн бодлогын утга учир, үр өгөөжийг ухуулан таниулахдаа хамгийн түрүүнд өөрийн эзэмшлийн 430 гаруй бог бод малыг нэгдэлдээ нийгэмчлэн ард олныхоо өмнө бодит жишээг үзүүлж байжээ. Хувийн өмчөө олон нийтийн язгуур эрх ашгийн төлөө зориулна гэдэг тухайн цагт хамгийн зоригтой бөгөөд хариуцлагатай алхам байсан юм.

Лидер хүн өөрөөсөө эхэлдэг гэсэн зарчмаар ажиллаж байсан энэ чанар нь тухайн үеийн нам, төрийн удирдагчдын чин сэтгэл, зарчимч байдлын тод илрэл байлаа. Сумынхаа хөгжил дэвшлийн төлөө цаг наргүй зүтгэхийн сацуу өнөр өтгөн гэр бүлийг төвхнүүлж, эх орондоо үр хүүхдүүдээ эрдэм боловсролтой иргэд болгон хүмүүжүүлсэн нь нам, төрийн зүтгэлтний амьдралын жинхэнэ үнэ цэн байв.

Төрийн тамгатай "Сайн малчин" ба эмэгтэй хүний манлайлал

Энэхүү түүхийн бодит үнэний нөгөө талд өвөөгийн түшиг тулгуур болж, эх орныхоо хөгжилд ажил хөдөлмөрөөрөө дархалсан нэгэн эрхэм хүн байдаг нь миний эмээ Анжаагийн Бүрэн билээ. Энэ жил 100 насны ой нь тохиож буй эмээгийн маань туулсан замнал Монголын түүхийн хуудаснаа алтан үсгээр бичигдсэн байдаг.

Бидэнд хадгалагдан үлдсэн нандин архивын баримт бол Маршал Х.Чойбалсангийн соёрхож, алтан үсгээр тамгалсан "Сайн малчин" хэмээх төрийн дээд сайшаалын үнэмлэх юм. 1940-өөд оны ээдрээтэй цаг үед эмэгтэй хүн улс орныхоо хөгжилд хөдөлмөр зүтгэлээрээ манлайлж, ийм хүндтэй шагнал хүртэнэ гэдэг нь тухайн үеийн монгол эмэгтэй хүний хүчирхэг оюун ухаан, тэсвэр хатуужил, хөдөлмөрч чанарын бодит гэрчлэл юм. Нэгэн зууны түүхийг өвөртөлсөн энэ хуудас цаас Монгол хүний язгуур хариуцлага, хөдөлмөрийн үнэлэмжийг цаг ямагт бидэнд сануулж байдаг билээ. Өвөөгийн төрийн төлөөх зүтгэл, эмээгийн хөдөлмөрийн гавьяа хоёр нийлээд манай гэр бүлийн түүх төдийгүй Увс нутгийн түүхийн нэгэн тод хуудас болсон юм.

Залгамж холбоо ба өнөөгийн "Гишүүн төвтэй E-4 стратеги"

Нам, төрийн бодлогын төлөө хоёргүй сэтгэлээр зүтгэсэн ахмад буурлуудын үр хүүхдүүд хожим эх орондоо дээд боловсрол эзэмшиж, эрдэм шинжилгээ, төрийн алба, салбар бүртээ манлайлагчид болон дэвшиж ажиллацгаасан нь түүхэн үнэний үр шим, гэрийн хүмүүжлийн бодит үр дүн юм. Өнөөдөр эрх баригч МАН-ын Бодлогын хорооны гишүүний хувьд бидний хэрэгжүүлж буй "Гишүүн төвтэй E-4 стратеги" нь яг л энэ түүхэн өв соёл, намын анхан шатны гишүүдийн чин сэтгэл, бодит үлгэр дуурайл дээр үндэслэж байж утга төгөлдөр болно гэдэгт гүнээ итгэдэг.

Монгол Улсыг хөгжүүлэх нам, төрийн бодлого гэдэг бол алсын хараа төдийгүй анхан шатны гишүүн бүрийн идэвх санаачилга, хариуцлага дээр босдог амьд организм ажээ. Бид түүхээ үнэнээр нь хадгалж, эх орныхоо хөгжлийн төлөө зүтгэсэн ахмад үеийнхээ гавьяагаар бахархаж явахын зэрэгцээ орчин цагийн намын бодлого, шинэчлэлийг амжилттай хэрэгжүүлж, улс орноо урагшлуулах нь бидний ариун үүрэг мөн.

Б.БОЛОР-ЭРДЭНЭ

/"Гишүүн төвтэй нам E-4 стратеги"-ийг хөгжүүлэх бодлогын хорооны гишүүн, судлаач/