Антонио Гутерриш-хүн төрөлхтний хамтын ухамсрын дуу хоолой

Нью-Йорк хотын Манхэттэн дүүргийн зүрхэнд орших Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын төв байрны индэр дээр тэр ээлжит мэдэгдлээ хийж байна. Танхим дүүрэн сэтгүүлч, дипломатчид, төрийн төлөөлөгчид түүний үгийг анхааралтай сонсоно. Тэр сүржин уриа хэлдэггүй. Улс төрийн оноо цуглуулах гэж оролддоггүй. Харин дэлхий нийтэд тулгамдсан бодит асуудлуудын талаар ярьдаг. Дайн. Өлсгөлөн. Дүрвэгсэд. Уур амьсгалын өөрчлөлт. Энэ бол өнөө цагт хүн төрөлхтний өмнө тулгарч буй хамгийн том сорилтууд. Харин тэдгээрийн тухай хамгийн олон удаа, хамгийн тууштай ярьж буй хүн бол Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антонио Гутерриш юм. Түүнийг дэлхий нийт дипломатч гэж мэддэг. Зарим нь улстөрч гэж тодорхойлдог. Харин түүний ойрын хамтрагчид “сонсож чаддаг удирдагч” гэдэг ажээ. Дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий индэр дээрээс хүн төрөлхтний өмнөөс дуугардаг болохын тулд энэ эрхэм ямар зам туулсан юм бол.

Лиссабоны хүү

Антонио Мануэл де Оливейра Гутерриш 1949 оны дөрөвдүгээр сарын 30-нд Португал улсын нийслэл Лиссабон хотод төржээ. Түүний хүүхэд нас өнөөгийн Европоос тэс өөр нөхцөлд өнгөрсөн юм. Тухайн үед Португал улс олон арван жил үргэлжилсэн дарангуй дэглэмийн дор амьдарч байв. Үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх боломж хязгаарлагдмал, улс төрийн орчин хаалттай байсан тэр цаг үед өссөн залуу хүү хожим дэлхийн хамгийн том олон улсын байгууллагыг удирдана гэж хэн ч төсөөлөөгүй биз.Гутерриш багаасаа математик, физикийн хичээлд авьяастай хүүхэд байжээ. Тэрбээр Лиссабоны Техникийн их сургуульд цахилгаан инженерийн мэргэжлээр суралцаж, онц дүнтэй төгссөн байна. Төгсөөд их сургуульдаа багшилж эхэлсэн ч түүний хувь заяа шинжлэх ухааны салбарт бус улс төрийн ертөнцтэй холбогдсон юм. 1974 онд Португалд болсон “Улаан лишийн хувьсгал” хэмээх түүхэн үйл явдал улс орныг ардчиллын замд орууллаа. Улмаар залуу инженер улс төрийн амьдралд идэвхтэй оролцож эхэлсэн юм.

Эрх мэдлээс илүү хариуцлагыг ойлгосон улстөрч

Антонио Гутерришийн улс төрийн замнал хурдтай өгсжээ. Тэрбээр Португалын Социалист намд элсэж, удалгүй намынхаа гол боловсон хүчний нэг болов. Парламентын гишүүнээр сонгогдож, улс төрийн хэлэлцээ, зөвшилцлийн ур чадвараараа бусдаас ялгарч эхэлсэн байна.1992 онд тэрбээр Социалист намын даргаар сонгогдов.

Гурван жилийн дараа нам нь парламентын сонгуульд ялалт байгуулж, Гутерриш Португал улсын Ерөнхий сайдын албан тушаалд томилогджээ. Тэр үеийн Португал улс Европын Холбоонд нэгдээд удаагүй, эдийн засгийн шинэчлэлийн томоохон сорилтуудтай нүүр тулж байсан үе байв. Гутерриш нийгмийн хамгааллын тогтолцоог бэхжүүлэх, боловсролын хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, Европын интеграцчлалыг гүнзгийрүүлэхэд анхаарсан удирдагчдын нэг байлаа. Гэвч түүний улс төрийн замналын хамгийн сонирхолтой хэсэг нь ялалт бус, харин ялагдалтай холбоотой. 2001 оны орон нутгийн сонгуулийн дараа нам нь тааруу үр дүн үзүүлжээ. Энэ үед Гутерриш эрх мэдлээсээ зууралдсангүй. Тэрээр хариуцлага хүлээн огцорсон юм. Орчин үеийн улс төрд ийм шийдвэр цөөн тохиолддог. Энэ явдал түүнийг эрх мэдлийг зорилго бус, хариуцлага гэж ойлгодог улстөрч болохыг харуулсан гэж ажиглагчид үздэг.

Дүрвэгсдийн зовлонг нүдээрээ харсан арван жил

2005 онд түүний амьдралын шинэ үе эхэлжээ. Антонио Гутерриш Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын Дүрвэгсдийн асуудал эрхэлсэн дээд комиссараар томилогдов. Энэ албан тушаал бол дэлхийн хамгийн эмзэг, хамгийн хүнд хувь тавилантай хүмүүстэй ажилладаг. Тэрбээр Афганистан, Сири, Ирак, Судан, Конго зэрэг мөргөлдөөнт бүс нутгуудад олон удаа ажиллажээ. Дайны улмаас бүхнээ алдсан хүмүүсийн нүд рүү харж, эцэг эхээ алдсан хүүхдүүдийн түүхийг сонсож, майхан хотхон дунд хонож явсан нь түүний амьдралыг өөрчилсөн гэдэг.Дипломат ажиллагааны хүйтэн тоо, улс төрийн тайлангийн цаана амьд хүмүүсийн хувь заяа байдгийг тэр энэ үед хамгийн сайн ойлгожээ. Хожим Гутерриш нэгэнтээ: “Дүрвэгсэд бол статистик биш. Тэд бол нэртэй, нүүртэй, мөрөөдөлтэй хүмүүс” хэмээн хэлсэн байдаг.Түүний энэхүү хүмүүнлэг үзэл хожмын бүх үйл ажиллагааных нь үндэс болсон юм.

Дэлхийн хамгийн хэцүү албан тушаал

2016 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын шинэ Ерөнхий нарийн бичгийн даргыг сонгох асуудал олон улсын анхаарлын төвд байлаа. Дэлхийн томоохон гүрнүүдийн ашиг сонирхол зөрчилдөж, олон нэр дэвшигч өрсөлдөж байсан ч эцэст нь хамгийн өргөн зөвшилцөл Антонио Гутерриш дээр тогтсон юм. 2017 оны нэгдүгээр сарын 1-нд тэрбээр НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалд очлоо. Энэ албан тушаалыг зарим ажиглагч “Дэлхийн хамгийн эрх мэдэлгүй албан тушаал” гэж нэрлэдэг.

Учир нь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нь дэлхийн бараг бүх хямралын талаар байр сууриа илэрхийлэх ёстой атлаа аливаа улсын дотоод хэрэгт шууд оролцох эрхгүй. Тэрбээр дэлхийн том гүрнүүдтэй харилцах ёстой атлаа тэдний аль нэг талд орж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл, энэ бол хүчээр бус итгэлээр ажилладаг албан тушаал юм.

Хямралын үе

Гутерришийг ажлаа хүлээн авснаас хойш дэлхий ертөнц урд өмнө байгаагүй олон сорилттой нүүр туллаа. Коронавирусийн цар тахал хүн төрөлхтнийг бүхэлд нь хамарч, олон сая хүний амь нас эрсдэв. Үүний дараа Европ тивд дайн дахин гарч, Ойрхи Дорнодод мөргөлдөөн ширүүсэж, дэлхийн олон бүс нутагт хүмүүнлэгийн хямрал өрнөв. Мөн энэ хугацаанд Гутерришийн дуу хоолой хамгийн их сонсогдсон асуудал бол уур амьсгалын өөрчлөлт байлаа.

Тэрбээр дэлхий нийтийг сэрээхийг хичээж, улс орнуудыг нүүрстөрөгчийн ялгарлаа бууруулахыг байнга шаардаж ирсэн. 2023 онд хэлсэн нэг өгүүлбэр нь дэлхий даяар эшлэгдсэн юм. “Дэлхийн дулаарлын эрин дууссан. Дэлхий буцлах эринд шилжлээ”. Энэ бол эрдэм шинжилгээний тайлан биш. Харин хүн төрөлхтөнд хандаж буй анхааруулга байв.

Шүүмжлэл ба хүндлэл

Антонио Гутерришийг хэрхэн дүгнэх вэ гэдэг дээр санал нэгддэг хүн цөөн.Зарим улс түүнийг том гүрнүүдэд хангалттай хатуу ханддаггүй гэж буруутгадаг. Зарим нь эсрэгээрээ хэтэрхий шулуун байр суурь илэрхийлдэг гэж үздэг. Гэвч энэ нь НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргын ажлын мөн чанар юм. Хэрэв нэг тал таныг өөрийн хүн гэж үзвэл нөгөө тал таныг эсэргүүцнэ. Харин хоёр тал хоёулаа шүүмжилж байвал та төвийг сахисан байр сууриа хадгалж байж ч мэднэ.Гутерриш яг ийм тэнцвэрийг хадгалахыг хичээдэг удирдагчдын нэг билээ.Түүнтэй ойр ажилласан хүмүүсийн ярьснаар Гутерришийн хамгийн том чадвар бол ярихдаа бус сонсохдоо байдаг. Тэрбээр олон хэлээр ярьдаг. Хурдан сэтгэдэг. Асар их мэдээлэл боловсруулдаг. Гэхдээ хамгийн гол нь ярилцагчдаа анхааралтай сонсдог аж. Орчин үеийн улс төрд чанга ярьдаг хүмүүс олон байдаг.Харин Гутерриш эсрэгээрээ намуухан хүн.Түүний хүч харизмд бус итгэл үнэмшилд оршдог.Түүний нөлөө сүрдүүлэгт бус ёс суртахууны байр сууринд тулгуурладаг гэж дүгнэж болно.

Дэлхий нийтийн дуу хоолой

Антонио Гутерриш бол зүгээр нэг олон улсын албан тушаалтан биш.Тэр бол дайны хөлд нэрвэгдсэн хүүхдийн өмнөөс, өлсгөлөнд нэрвэгдсэн иргэний өмнөөс, эх орноосоо дүрвэхээс өөр сонголтгүй болсон сая сая хүний өмнөөс дуугардаг хүн. Түүнд арми байхгүй. Түүнд эдийн засгийн хүчирхэг нөөц байхгүй. Түүнд хориг арга хэмжээ ногдуулах эрх ч байхгүй. Гэхдээ түүнд хүн төрөлхтний хамтын ухамсрыг төлөөлөх эрх бий.Лиссабоны жирийн нэгэн айлын хүү дэлхийн хамгийн нөлөө бүхий дипломатчдын нэг болсон түүхийн үнэ цэн нь чухам энд оршино.Хүн төрөлхтөн улам бүр хуваагдаж буй энэ цаг үед Антонио Гутерришийн үүрэг ганцхан зүйлд төвлөрдөг.Тэр бол биднийг нэг дэлхий дээр хамтдаа амьдарч байгааг сануулдаг хүн юм.

М.Алтаннар