Их Британийн Ерөнхий сайд Энди Бурнхэм гэж хэн бэ

Их Британи сүүлийн арваад жилийн хугацаанд улс төрийн тогтворгүй байдлын жишээ болсон улс орны нэг болж хувирлаа. Дэвид Кэмероноос эхлээд Тереза Мэй, Борис Жонсон, Лиз Трасс, Риши Сунак, Кейр Стармер гээд хэдхэн жилийн дотор хэд хэдэн Ерөнхий сайд солигдсоны эцэст сая Энди Бурнхэм тус улсын Засгийн газрын тэргүүний албыг хүлээн авлаа. Их Британийн улс төрд харьцангуй шинэ хүн биш ч тэрбээр өмнөх Ерөнхий сайд нараас ялгаатай нь Лондоны улс төрийн хүрээллээс бус, Английн хойд бүс нутгаас гарч ирсэн  улстөрч гэдгээрээ онцлогтой.

1970 оны нэгдүгээр сарын 7-нд Ливерпүүл хотод төрсөн Энди Бурнхэм Ливерпүүлийн их сургуулийг англи хэлний мэргэжлээр төгссөн бөгөөд 2001 онд парламентын гишүүнээр сонгогдон улс төрд орж иржээ. Тэрбээр Төрийн сангийн яаманд ажиллаж байсан туршлагатай төдийгүй Соёл, хэвлэл мэдээлэл, спортын сайд, Эрүүл мэндийн сайдын албыг хашиж байсан. 2010, 2015 онд Хөдөлмөрийн намын даргын төлөө өрсөлдсөн ч ялагдаж 2017 онд Манчестер хотын анхны шууд сонгогдсон хотын дарга болж, үндэсний хэмжээний хамгийн нөлөө бүхий орон нутгийн удирдагчдын нэг болсон юм. 

Түүний нэр хүндийг өсгөсөн хамгийн том үйл явдал нь ковид цар тахлын үеэр болсон гэж улс төр судлаачид үздэг. Тухайн үед Лондон дахь төв Засгийн газар Английн хойд бүсэд хатуу хөл хорио тогтоохын зэрэгцээ хангалттай санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэхээс татгалзаж байхад Бурнхэм төв Засгийн газрыг ил тод шүүмжилж, Манчестер хотын иргэдийн эрх ашгийг хамгаалан тэмцэж байв. Энэхүү байр суурь нь түүнийг зөвхөн намынхаа хүрээнд бус нийт британичуудын дунд "Жирийн иргэдийн төлөө тэмцдэг улстөрч" гэсэн имижтэй болгож чадсан юм.

Бурнхэмийн улс төрийн үзэл баримтлалын гол цөм нь Лондон төвтэй хөгжлийн загварыг өөрчилж, эрх мэдэл, хөрөнгө оруулалтыг бүс нутгуудад илүү тэгш хуваарилах явдал байдаг. Тэрбээр нийтийн тээвэр, орон сууц, төрийн эрүүл мэндийн үйлчилгээ, үйлдвэрлэлийн сэргэлтийг төрийн бодлогын тэргүүлэх чиглэл болгох ёстой гэж үздэг. Иймээс түүнийг сонгодог социал демократ чиг баримжаатай, Хөдөлмөрийн намын голлох улстөрчдийн нэг гэж тодорхойлдог. Гэвч Ерөнхий сайдын албыг хүлээн авсан мөчөөс эхлэн түүнийг амаргүй сорилтууд хүлээж байна. Их Британийн эдийн засгийн өсөлт сүүлийн жилүүдэд сул хэвээр байгаа бөгөөд инфляцын дарамт бүрэн арилаагүй. Эрчим хүч, хүнсний үнийн өсөлтөөс үүдсэн амьжиргааны өртгийн хямрал олон өрхийн санхүүд дарамт учруулсаар байгаа бол Үндэсний эрүүл мэндийн алба (NHS)-ны үйлчилгээний ачаалал түүхэндээ байгаагүй өндөр түвшинд хүрээд байна. Үүнээс гадна төрийн өрийн хэмжээ өндөр хэвээр байгаа нь шинэ Засгийн газрын төсвийн боломжийг ихээхэн хязгаарлаж буй.

Цагаачлалын асуудал ч Бурнхэмийн Засгийн газрын өмнө тулгарах хамгийн том сорилтуудын нэг байх төлөвтэй. Сүүлийн жилүүдэд хууль бус цагаачдын урсгал, дүрвэгсдийн асуудал улс төрийн хамгийн эмзэг сэдэв болж, энэ асуудлаар Консерватив болон Хөдөлмөрийн намын бодлогын ялгаа тус улсын иргэдийн анхаарлын төвд байсаар ирсэн. Нөгөө талаас Их Британи Европын холбооноос гарснаас хойших худалдаа, хөрөнгө оруулалтын шинэ орчныг бүрэн тогтворжуулж чадаагүй хэвээр байгаа нь эдийн засгийн өсөлтийг сааруулж буй хүчин зүйлсийн нэг гэж эдийн засагчид үздэг. Гадаад бодлогын хувьд ч түүнд амаргүй сонголтууд бий. Украин дахь дайн, НАТО-гийн ирээдүй, АНУ-тай харилцах стратегийн түншлэл, Европын холбоотой хамтын ажиллагааг шинэ түвшинд гаргах зэрэг асуудал Их Британийн дараагийн Засгийн газрын анхаарлын төвд байх нь тодорхой. Мөн БНХАУ-тай эдийн засгийн хамтын ажиллагаагаа хадгалах хэрнээ үндэсний аюулгүй байдлаа хамгаалах гэсэн хоёр өөр ашиг сонирхлыг тэнцвэржүүлэх шаардлага Бурнхэмийн кабинетад тулгарна.

Энди Бурнхэмийн өмнө зөвхөн бодлогын асуудал бус улс төрийн итгэлийг сэргээх сорилт ч бий. Их Британийн сонгогчид сүүлийн жилүүдэд Ерөнхий сайд нар ойр ойрхон солигдож, сонгуулиар амласан амлалтууд богино хугацаанд өөрчлөгдөж байгаад туйлын шүүмжлэлтэй хандах болсон. Энэ нь зөвхөн нэг намын асуудал биш, харин Вестминстерийн улс төрийн тогтолцоонд итгэх иргэдийн итгэл буурч байгаагийн илрэл гэж олон судлаач үздэг. Ерөнхий сайд нар богино хугацаанд ээлж дараалан солигдож байгаа шалтгааныг зөвхөн хувь хүний чадваргүй байдалтай холбож тайлбарлах боломжгүй.

Brexit-ийн дараах эдийн засгийн бүтцийн өөрчлөлт, дэлхийн инфляцын дарамт, эрчим хүчний хямрал, геополитикийн хурцадмал байдал зэрэг гадаад хүчин зүйлс Засгийн газар бүрд хүчтэй сорилт болж ирсэн. Үүнд парламентын доторх намын фракцуудын тэмцэл, нийгмийн сүлжээний эрин үед улстөрчдөд үзүүлэх олон нийтийн дарамт урьд өмнөхөөс хавьгүй их болсон нь Ерөнхий сайд нарын улс төрийн "насжилтыг" эрс богиносгож байна. Цаашид ч Их Британийн улс төр богино хугацаанд бүрэн тогтворжино гэж үзэхэд эрт байна.

Хэрэв Бурнхэм эдийн засгийн өсөлтийг сэргээж, амьжиргааны өртгийг бууруулж, төрийн үйлчилгээний чанарыг сайжруулж чадвал тэрбээр сүүлийн арван жилийн турш үргэлжилсэн улс төрийн тогтворгүй байдлыг зогсоосон Ерөнхий сайд хэмээн түүхэнд үлдэх боломжтой. Харин эдгээр зорилтыг хэрэгжүүлж чадахгүй бол Их Британийн улс төрд Ерөнхий сайд нар ойр ойрхон солигддог цикл үргэлжлэх эрсдэл өндөр хэвээр үлдэх юм.

 М.Алтаннар

Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонины №027/24702/ дахь дугаар