Михаил Мишустин —Инженерээс ОХУ-ын Ерөнхий сайд хүртэл
ОХУ-ын Ерөнхий сайд Михаил Мишустин бол Владимир Путины эрин үеийн хамгийн сонирхолтой атлаа олон улсын тавцанд харьцангуй бага танигдсан улстөрчдийн нэг юм. Тэр армийн генерал ч биш, аюулаас хамгаалах байгууллагын офицер ч биш. Сонгуулийн улс төрөөр нэрд гарсан популист бүр ч биш. Мишустин бол инженерийн боловсролтой, мэдээллийн технологи, татварын удирдлагаар мэргэшсэн төрийн технократ.Гэвч энэ нам гүм карьер түүнийг Оросын төрийн эрх мэдлийн хамгийн өндөр албан тушаалуудын нэгэнд хүргэжээ. Михаил Владимирович Мишустин 1966 оны гуравдугаар сарын 3-нд Москва орчимд төрсөн. Түүний залуу нас Зөвлөлт Холбоот Улсын сүүлчийн жилүүдэд өнгөрсөн бөгөөд Москвагийн Машин багажны дээд сургуульд суралцан инженер-системотехникч мэргэжил эзэмшив. Энэ боловсрол хожмын Мишустины карьерын гол онцлогийг тодорхойлсон юм.
Тэр төрийн байгууллагыг зөвхөн захиргааны бүтэц бус, мэдээлэл цуглуулж, боловсруулж, шийдвэр гаргадаг том систем гэж хардаг технократ болж төлөвшжээ. 1990-ээд онд Зөвлөлт Холбоот Улс задран унаснаар Орос орон зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн. Энэ үед Мишустин мэдээллийн технологи, компьютерийн салбарт ажиллаж, Олон улсын компьютерийн клубын удирдах албан тушаалд хүрэв. Харин 1998 онд түүний амьдралын хамгийн том эргэлт болов. Мишустин ОХУ-ын Татварын албанд орж, төрийн албан хаагчийн карьераа эхлүүлжээ. Тухайн үеийн Оросын татварын систем өнөөгийнхөөс огт өөр байв. Бэлэн мөнгө давамгайлсан эдийн засаг, далд бизнес, татвараас зайлсхийх явдал өргөн тархсан, төр иргэд болон компаниудын орлого, гүйлгээг бүрэн хянах техникийн боломж хязгаарлагдмал байлаа. Мишустин энэ системийг технологийн тусламжтай өөрчлөхийг зорив. Тэр татварын мэдээллийн систем, бүртгэл, өгөгдлийн санг хөгжүүлэх чиглэлд ажиллаж, улмаар Оросын төрийн аппарат дахь мэдээллийн технологийн шинэчлэлийн гол мэргэжилтнүүдийн нэг болжээ.
2000-аад онд Мишустин төрийн хэд хэдэн байгууллагад удирдах алба хашив. Тэрбээр үл хөдлөх хөрөнгийн кадастр, эдийн засгийн тусгай бүсийн удирдлагатай холбоотой байгууллагуудыг удирдаж байсан бөгөөд хэсэг хугацаанд төрийн албанаас гарч хөрөнгө оруулалтын салбарт ч ажилласан байна. Гэхдээ түүний нэрийг Орос даяар гаргасан ажил 2010 онд эхэлжээ. Михаил Мишустин ОХУ-ын Холбооны татварын албаны даргаар томилогдов. Дараагийн арван жилийн хугацаанд Оросын татварын систем эрс өөрчлөгдсөн юм. Мишустины удирдлага дор татварын мэдээллийг цахим хэлбэрт шилжүүлэх, онлайн кассын систем нэвтрүүлэх, компаниудын НӨАТ-ын гүйлгээг автоматаар тулган шалгах, татвар төлөгчдийн цахим үйлчилгээ хөгжүүлэх зэрэг томоохон шинэчлэлүүд хийгдэв. Ингэснээр татварын байцаагч компани дээр очиж дансыг нь нэг бүрчлэн шалгадаг уламжлалт тогтолцооноос өгөгдлийн сан, алгоритм, цахим мэдээлэлд тулгуурласан хяналтын тогтолцоо руу Орос хурдтай шилжсэн. Энэ амжилт Кремлийн анхаарлыг татжээ.
2020 оны нэгдүгээр сарын 15. ОХУ-ын улс төрд гэнэтийн үйл явдал болов. Дмитрий Медведевийн Засгийн газар огцорч, Ерөнхийлөгч Владимир Путин шинэ Ерөнхий сайдад Михаил Мишустины нэрийг дэвшүүлэв. Олон улсын хэвлэлүүд хүртэл гайхаж байлаа. Учир нь Мишустин Кремлийн улс төрийн хамгийн танил дүрүүдийн нэг биш байв. Тэр парламентын том фракц удирдаж байгаагүй, сонгуульд өрсөлдөж улс төрийн карьер босгоогүй, телевизээр өдөр бүр гардаг улстөрч ч байсангүй. Гэвч Путин яг ийм хүнийг сонгосон байж болох юм. Мишустин бол өөрийн гэсэн улс төрийн фракцгүй, харин төрийн аппаратыг ажиллуулах чадвараараа нэр хүнд олсон технократ байлаа. 2020 оны нэгдүгээр сарын 16-нд Төрийн Дум түүнийг Ерөнхий сайдаар батлав. Түүний өмнө асар том сорилт хүлээж байсан юм. Ердөө хэдхэн сарын дараа COVID-19 цар тахал дэгдэн, эдийн засаг, эрүүл мэндийн системд асар их дарамт үзүүлэв. Мишустин өөрөө ч коронавирусийн халдвар авч, 2020 оны дөрөвдүгээр сард Ерөнхий сайдын үүргээ түр хугацаанд шилжүүлж байлаа. Гэвч цар тахал Мишустины хамгийн сайн мэддэг зүйл болох төрийн цахим системийн ач холбогдлыг улам нэмэгдүүлэв. Оросын төр халамж, тэтгэмж, татварын дэмжлэг зэрэг үйлчилгээг улам ихээр цахимаар хүргэх болж, төрийн удирдлагын дижиталчлал Засгийн газрын бодлогын чухал чиглэл болсон. Харин 2022 оны хоёрдугаар сарын 24-нөөс түүний Ерөнхий сайдын карьер огт өөр нөхцөлд шилжив.
Орос Украинд бүрэн хэмжээний довтолгоо эхлүүлсний дараа АНУ, Европын Холбоо болон бусад орон Москвагийн эсрэг урьд өмнө байгаагүй өргөн хүрээтэй хориг арга хэмжээ авч эхэлсэн юм. Оросын банкны систем, технологийн импорт, эрчим хүч, үйлдвэрлэл, олон улсын төлбөр тооцоонд дарамт нэмэгдэв. Энэ үед Мишустины үүрэг улам тодорч эхэлсэн.Путин дайн, гадаад бодлого, аюулгүй байдлын асуудлыг голлон удирдаж байсан бол Мишустины Засгийн газрын гол үүрэг нь эдийн засгийг өсгөх, хориг арга хэмжээний нөлөөг бууруулах, импортын орлуулалт хийх, үйлдвэрлэлийг дэмжих, төсвийн орлогыг бүрдүүлэх явдал болов. Өөрөөр хэлбэл, Кремлийн хөдөлмөрийн хуваарилалтад Мишустин улс төрийн гол дүрээс илүүтэй “төрийн машиныг ажиллуулдаг менежер” болж хувирсан юм. 2024 онд Владимир Путин дахин Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөсний дараа Мишустиныг Ерөнхий сайдаар дахин нэр дэвшүүлэв. Төрийн Дум түүнийг тавдугаар сарын 10-нд дахин баталснаар Мишустин хоёр дахь бүрэн эрхийн хугацаандаа Засгийн газрыг үргэлжлүүлэн удирдах болсон юм. Энэ шийдвэр өөрөө улс төрийн чухал мессеж байлаа. Дайн, хориг арга хэмжээ, эдийн засгийн бүтцийн өөрчлөлтийн үед Кремль Засгийн газрын удирдлагыг солихын оронд Мишустиныг хэвээр үлдээсэн нь түүнийг Путины тогтолцооны найдвартай технократуудын нэг болсныг харуулсан.
Мишустины өөр нэг сонирхолтой тал нь түүний олон нийтэд харагдах дүр төрх юм. Тэр Путин шиг геополитикийн том илтгэл тавьдаггүй. Дмитрий Медведев шиг олон нийтийн сүлжээнд хурц мэдэгдэл хийдэггүй. Сергей Лавров шиг олон улсын дипломат ажиллагааны бэлгэ тэмдэг болсон хүн ч биш. Мишустины улс төрийн капитал өөр зүйл дээр тогтдог. Үр ашиг. Тоо. Технологи. Удирдлага.Тиймээс түүнийг Оросын төрийн шинэ үеийн “дижитал технократ”-ын хамгийн тод төлөөлөгч гэж нэрлэж болно. Гэхдээ энэ нам гүм төрхөөс нэг сонирхолтой асуулт урган гардаг. Путины дараах Оросыг хэн удирдах вэ. ОХУ-ын Үндсэн хуулийн дагуу Ерөнхийлөгч бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй болсон тохиолдолд Засгийн газрын тэргүүн Ерөнхийлөгчийн үүргийг түр орлон гүйцэтгэнэ. Тиймээс Ерөнхий сайдын албан тушаал өөрөө залгамжлалын аливаа хувилбарт хамгийн эхэнд дурдагддаг. Гэхдээ энэ нь Мишустин заавал Путины залгамжлагч болно гэсэн үг биш.
Оросын эрх мэдлийн тогтолцоонд аюулгүй байдлын байгууллагууд, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, том бизнес, бүс нутгийн удирдагчид болон Кремлийн дотоод бүлэглэлүүд асар их нөлөөтэй. Мишустины хамгийн том давуу тал болох өөрийн гэсэн хүчирхэг улс төрийн фракцгүй, технократ шинж нь залгамжлалын өрсөлдөөн эхэлбэл сул тал ч болж мэднэ.Гэсэн ч нэг зүйл тодорхой. 1990-ээд онд компьютерийн технологийн салбарт ажиллаж байсан инженер залуу Оросын татварын системийг удирдаж, түүнийг дижиталчилж, улмаар дэлхийн хамгийн том гүрнүүдийн нэгийн Засгийн газрын тэргүүн болно гэдэг хэн хүнд тохиох хувь тавилан биш. Михаил Мишустины түүх бол тайзан дээр хамгийн чанга ярьсан хүн бус, заримдаа тайзны ард системийг хамгийн сайн ажиллуулж чадсан хүн эрх мэдлийн оргилд хүрдгийн нэг жишээ юм. Өнөөдөр Владимир Путин Оросын төрийн нүүр царай хэвээр. Харин тэр асар том төрийн машины эдийн засаг, төсөв, татвар, үйлдвэрлэл, дижитал удирдлагын хөдөлгүүрийн нэг гол оператор нь Михаил Мишустин болжээ.
М.АЛТАННАР
"Монголын үнэн" сонин