Пригожины бослого

2023 оны зургадугаар сарын 24-ний өглөө дэлхий нийт Оросоос ирэх мэдээллийг алмайран ажиглаж байлаа. Украинд байлдаж байсан хувийн цэргийн "Вагнер" бүлэглэл Оросын өмнөд нутгийн томоохон хот Ростов-на-Донуг бараг эсэргүүцэлгүй эзэлж, улмаар Москвагийн зүг танк, хуягт техник, мянга мянган зэвсэгт дайчдын хамт давшиж эхэлсэн юм. Дэлхийн хамгийн хүчирхэг гүрнүүдийн нэг, цөмийн зэвсэгтэй улсын дотор зэвсэгт бослого гарч, тэр нь хэдхэн цагийн дотор нийслэл рүү ойртож буй дүр зураг олон хүнд 1991 оны Зөвлөлт Холбоот улсын төрийн эргэлтийн оролдлогыг санагдуулсан билээ.
Олон улсын хэвлэлүүд "В.Путиний эрх мэдэл ганхлаа", "Орост иргэний дайн эхлэх үү" гэсэн гарчигтайгаар шуурхай мэдээлж байв.
Гэвч ердөө 24 цаг хүрэхгүй хугацааны дараа бослого гэнэт дуусаж, Вагнерын цэргүүд ухарч, бослогын удирдагч Евгений Пригожин Беларусь руу явсан юм.
Энэ богино хугацаанд яг юу болсон бэ?

"В.ПУТИНИЙ ТОГООЧ" ХЭРХЭН АРМИТАЙ БОЛОВ

Евгений Пригожин улстөрч биш байв. Тэр Зөвлөлтийн үед хорих ангид ял эдэлж байсан нэгэн. 1990-ээд онд ресторан, нийтийн хоолны бизнес эрхэлж баяжсан бөгөөд Кремлийн арга хэмжээнүүдийг хоолоор хангах болсон тул барууны хэвлэлүүд түүнийг "В.Путиний тогооч" гэж нэрлэх болжээ. Хожим тэрбээр хувийн цэргийн "Вагнер" компанийг байгуулсан байна.Оросын хуулиар хувийн арми байгуулахыг зөвшөөрдөггүй ч Вагнер Африк, Сири зэрэг бүс нутагт Кремлийн ашиг сонирхлыг хамгаалах ажиллагаанд оролцож, улмаар Украины дайнд хамгийн үр дүнтэй байлдсан хүчний нэг болж хувирсан юм.
Ялангуяа Бахмут хотын төлөөх тулалдаанд Вагнер асар их хохирол амссан ч Украины хамгаалалтыг сэтэлж чадсан нь тэдний нэр хүндийг оргилд хүргэсэн.

ЗӨРЧИЛ ХААНААС ЭХЭЛСЭН БЭ

Украины дайны явцад Пригожин Оросын Батлан хамгаалахын сайд Сергей Шойгу, Зэвсэгт хүчний жанжин штабын дарга Валерий Герасимов нарыг ил тод шүүмжилж эхэлсэн.
Тодруулбал тэрбээр “Сум, галт хэрэгсэл зориуд өгөхгүй байна, чадваргүй удирдаж байна. Цэргүүдийг дэмий үхэл рүү явуулж байна" хэмээн өдөр бүр шахам нийгмийн сүлжээнд дүрс бичлэг нийтэлдэг байв.
Зарим бичлэг дээрээ амиа алдсан Вагнерын дайчдын цогцосны өмнө зогсон Батлан хамгаалах яамыг харааж, Оросын цэргийн удирдлагыг урвагчид хэмээн нэрлэж байлаа.
Кремль энэ бүхнийг удаан хугацаанд тэвчсэн нь олон хүнийг гайхшируулсан юм.

БОСЛОГО ЭХЭЛСЭН НЬ

2023 оны зургадугаар сарын 23-ны орой Пригожин Оросын армийг Вагнерын хуаранд пуужингаар цохилт өгсөн гэж мэдэгдэж, "шударга ёсны марш" эхлүүлж байгаагаа зарлав. Удалгүй Вагнерын хэдэн мянган дайчин Украины фронтоос гарч Оросын Ростов-на-Дону хот руу хөдөлсөн байна.
Тэд өмнөд цэргийн тойргийн штаб байрладаг хотыг бараг нэг ч сум тавилгүй эзэлжээ.
Энэ нь олон улсын ажиглагчдыг хамгийн их гайхшируулсан үйл явдал байлаа.
Учир нь, Оросын армийн өмнөд командлалын төвийг хэдхэн цагийн дотор хувийн армийнхан эзэлсэн нь Кремлийн дотоод хамгаалалтын сул талыг ил болгосон юм.

МОСКВА РУУ МАРШ

Ростовыг эзэлсний дараа Вагнерын цуваа М-4 хурдны замаар Москвагийн чиглэлд хөдөлжээ.
Тэд Воронеж мужийг дайран өнгөрч, зарим цэргийн байгууламжийг эзэлж, замдаа Оросын нисдэг тэрэг болон командын онгоцыг буудаж унагасан гэж мэдээлж байсан юм.
Оросын эрх баригчид нийслэл рүү орох замуудыг ухаж, бетон хаалт босгон, Москва хотод терроризмын эсрэг дэглэм зарлав.
Иргэдийг гэрээсээ гарахгүй байхыг зөвлөж, Кремлийн хамгаалалтыг чангатгасан юм.
Энэ үед Вагнерын цуваа Москвагаас 200 гаруй километрийн зайд хүрээд байжээ.

В.ПУТИНИЙ МЭДЭГДЭЛ

Зургадугаар сарын 24-ний өглөө Владимир Путин телевизээр ард түмэндээ хандан мэдэгдэл хийв.
Тэрбээр бослогыг "Эх орноосоо урвасан хэрэг", "Ар нуруунаас хутгалсан явдал" гэж тодорхойлж, оролцогчдод хатуу арга хэмжээ авна гэдгээ мэдэгдсэн.
Энэ нь 1991 оны төрийн эргэлтийн дараах хугацаанд Путин эрх мэдэлдээ тулгарсан хамгийн том сорилт байсан гэж олон улс төр судлаач үздэг.

ЛУКАШЕНКО ХЭРХЭН ЗУУЧЛАВ?

Бүх зүйл иргэний дайн болж хувирах гэж байсан тэр мөчид Беларусийн Ерөнхийлөгч Александр Лукашенко зуучлагчийн үүрэг гүйцэтгэж эхэлжээ.
Олон цагийн хэлэлцээний дараа Пригожин бослогоо зогсоож, Москва руу хөдөлж байсан цэргүүдээ буцаахаа мэдэгдсэн байна.
Хариуд нь эрүүгийн хэргийг хааж, түүнд Беларусь руу шилжих боломж олгохоор тохиролцсон гэж Кремль мэдээлэв.
Ингэснээр 24 цаг хүрэхгүй хугацаанд дэлхийг донсолгосон бослого өндөрлөсөн юм.

ХОЁР САРЫН ДАРАА...

Гэвч түүх ингээд дууссангүй.
2023 оны наймдугаар сарын 23-нд Евгений Пригожиний сууж явсан хувийн онгоц Москвагаас Санкт-Петербургийн чиглэлд нисэж яваад осолдож, онгоцонд байсан бүх хүн амиа алдсан юм.
Ослын шалтгааны талаар янз бүрийн таамаг гарсан ч Оросын албан ёсны мөрдөн шалгах байгууллага техникийн шалтгаантай гэж дүгнэсэн. Харин олон улсын хэвлэл, шинжээчдийн дунд энэ ослын талаар өөр өөр тайлбар, таамаг өнөөдрийг хүртэл хэвээр байна. Эдгээр нь батлагдсан баримт биш бөгөөд нэгдсэн дүгнэлтэд хүрээгүй хэвээр байгаа юм.

ПУТИН ЯМАР СУРГАМЖ АВСАН БЭ?

Пригожины бослого бүтэлгүйтсэн ч Кремль том сургамж авсан.
Үүний дараа Вагнерын ихэнх нэгжийг Оросын Батлан хамгаалах яамны мэдэлд шилжүүлж, Африк дахь үйл ажиллагааг төрийн шууд хяналтад оруулсан. Хувийн цэргийн бүлгүүдийн бие даасан байдал эрс хумигдаж, аюулгүй байдлын байгууллагуудын дотоод хяналт чангарав. Судлаачдын үздэгээр бослого В.Путинийг түлхэн унагаж чадаагүй ч Оросын төрийн тогтолцоонд нэг чухал үнэнийг харуулсан юм.
Тэр нь Украинд байлдаж байсан, олон мянган хүнтэй, хүнд зэвсэглэлтэй хувийн цэргийн байгууллага хэдхэн цагийн дотор улсын цэргийн төв штабыг эзэлж, нийслэл рүү бараг эсэргүүцэлгүй давшиж чадсан явдал байлаа.
Ийм дүр зураг орчин үеийн Оросын түүхэнд урьд өмнө бараг гарч байгаагүй юм.

ТҮҮХЭН ДҮГНЭЛТ

Өнөөдөр улс төр судлаачид Пригожины бослогыг хоёр өөр өнцгөөс үнэлдэг.
Нэг хэсэг нь үүнийг В.Путиний эрх мэдлийн хамгийн том дотоод сорилт байсан гэж үздэг аж. Харин нөгөө хэсэг нь төрийн тогтолцоо эцэстээ бослогыг богино хугацаанд хяналтдаа авч чадсан нь Кремлийн удирдлагын тогтвортой байдлыг харуулсан гэж дүгнэдэг. Гэхдээ нэг зүйл дээр бараг бүгд санал нийлдэг. Тэр нь 2023 оны зургадугаар сарын 24-ний тэр өдөр дэлхий нийт цөмийн их гүрэн дотоодын зэвсэгт мөргөлдөөнд автаж болзошгүй хамгийн аюултай мөчүүдийн нэгийг бодитоор харсан явдал юм.
Энэ үйл явдал ердөө нэг хоног үргэлжилсэн ч орчин үеийн Оросын улс төрийн түүхэнд хамгийн их судлагдах үйл явдлын нэг болон үлдсэн билээ.

Н.Сонор

Эх сурвалж: "Монголын үнэн" сонин